در روزهای پس از زلزله‌های ۶ فوریه ۲۰۲۳، سرور بشیرلی چند تشک و لحاف را به سقف خودروی قرمز و کهنه‌اش بست. سپس پرچم ترکیه را به روی آن به اهتزار درآورد، تا بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر راه را از روستای محل زندگی‌اش، جیران‌باتان در نزدیکی باکو در جمهوری آذربایجان، تا شهر قهرمان‌مرعش در جنوب مرکزی ترکیه طی کند؛ شهری که زلزله‌ای ویرانگر به بزرگی ۷.۸ در آن خسارات گسترده‌ای برجای گذاشته بود.

هیچ کاروانی در انتظار او نبود، نه دوربینی و نه هماهنگی رسمی؛ او با حمل وسایل خواب از خانه خودش، نه برای جلب توجه آمده بود و نه برای قهرمان‌بازی؛ بلکه برای کمک به مردمی که احساس می‌کرد با آن‌ها پیوندی عمیق دارد، آمده بود.

اما تنها چند روز بعد، تصویری از این خودرو، با باری انباشته بر سقف و در حالی که موتور آن با زحمت به پیش می‌رفت، در شبکه‌های اجتماعی و صفحه‌های تلویزیونی دست‌به‌دست شد. در میان فاجعه‌ای که با ساختمان‌های فروریخته و اندوهی گسترده تعریف می‌شد، فاجعه‌ای که بیش از ۵۰ هزار کشته و ۱۰۰ هزار مجروح بر جای گذاشت، این اقدام آرام بشیرلی از نیتی سرچشمه می‌گرفت که خود آن را «ایستادن در کنار کشور برادرمان» و انجام «هر آنچه در توان داشتیم» توصیف می‌کرد.

بشیرلی، ۳۵ ساله و از نوادگان آوارگان جنگ قره‌باغ، انگیزه خود را این‌گونه برای تی‌آرتی ورلد توضیح داد:
ما خودمان دوران بسیار سختی را پشت سر گذاشته‌ایم. من اهل قره‌باغ هستم. در سال ۱۹۹۲ ما هم در برف و زمستان به اجبار آواره شدیم؛ بدون لباس و کفش مناسب و بی‌خانمان ماندیم. وقتی این فاجعه در ۶ فوریه برای کشور برادرمان رخ داد، اولین چیزهایی که به ذهنمان رسید لباس گرم و رختخواب گرم بود. این کاری بود که از دستمان برمی‌آمد.

برای بشیرلی، این کار فقط یک اقدام خیرخواهانه نبود؛ بلکه یادآوری یک خاطره بود. او افزود: به همین دلیل، با نیت ایستادن در کنار کشور برادرمان، تلاش کردیم هر کاری که در توان داریم انجام دهیم.

در آن زمان، او نمی‌دانست که کسی متوجه سفرش شده است. عکس خودروی قرمزش در طول مسیر گرفته شد، در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و چند روز بعد به‌سرعت فراگیر شد.

بشیرلی یادآوری می‌کند: بعداً شنیدم و در تلویزیون دیدم. خودروی قرمز من به یک نماد تبدیل شد.

زلزله‌های ویرانگری که در ۶ فوریه ۲۰۲۳ قهرمان‌مرعش را لرزاند، ۱۱ استان را تحت تأثیر قرار داد و زندگی نزدیک به ۱۴ میلیون نفر را دگرگون کرد. این رویداد یکی از تلخ‌ترین فصل‌های تاریخ معاصر ترکیه بود. اما در عین حال، به لحظه‌ای تعیین‌کننده برای جهان ترک بدل شد؛ لحظه‌ای که نشان داد تاریخ مشترک، حافظه فرهنگی و حس عمیق برادری تا چه اندازه می‌تواند به اقدام عملی منجر شود.

از اولین ساعات پس از وقوع فاجعه، کشورهای ترک با سرعت و تعهدی چشمگیر وارد عمل شدند. جمهوری آذربایجان، قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان و ترکمنستان تیم‌های جست‌وجو و نجات، کادر درمانی، کاروان‌های کمک‌های انسانی و در ادامه، حمایت‌های بلندمدت برای بازسازی را اعزام کردند.

با این حال، در کنار واکنش‌های رسمی، اقدامات خودجوش مردم عادی، مانند آنچه سردار بشیرلی انجام داد، بیش از همه طنین‌انداز شد.

باشاک کوزاکچی، دانشیار دانشگاه مرمره در استانبول، به تی‌آرتی ورلد می‌گوید که این واکنش فراتر از کمک‌های متعارف بشردوستانه بود: از همان ساعات اولیه، جهان ترک نه فقط با پیام‌های تسلیت، بلکه با حضور میدانی، کمک‌های انسانی و مشارکت‌های بلندمدت در روند احیا و بازسازی، در کنار ترکیه ایستاد.

وی افزود که این رخداد یک نقطه عطف تاریخی بود.

اتحاد زیر آوار

عملیات‌های نجات در یکی از سخت‌ترین شرایط قابل تصور انجام شد. بارش سنگین برف، سرمای شدید و ویرانی گسترده، دسترسی به ساختمان‌های فروریخته را به‌شدت دشوار کرده بود. تیم‌های امداد، سربازان، نیروهای پلیس، داوطلبان و شهروندان عادی، شانه‌به‌شانه و اغلب با به‌خطر انداختن جان خود، کار می‌کردند.

در سراسر ترکیه، مساجد، مدارس و خانه‌ها به مراکز جمع‌آوری و توزیع کمک تبدیل شدند. تیم‌های نجات بین‌المللی از نقاط مختلف جهان وارد کشور شدند. اما در میان همه آن‌ها، واکنش آذربایجان هم از نظر وسعت و هم از نظر نمادین بودن، برجسته بود.

در طول هفته اول، جمهوری آذربایجان بیش از ۱۵۰۰ تن کمک انسانی ارسال کرد، بزرگ‌ترین تیم جست‌وجو و نجات خارجی را اعزام نمود و کارزارهای سراسری جمع‌آوری کمک به راه انداخت. عبارت پرتکرار «یک ملت، دو دولت» از سطح شعار فراتر رفت و در عمل به‌وضوح دیده شد.

به گفته کوزاکچی، واکنش جهان ترک را نمی‌توان صرفاً به‌عنوان رابطه‌ای میان اهداکننده و دریافت‌کننده درک کرد: حمایتی که به ترکیه ارائه شد، ریشه در حافظه فرهنگی، پیوندهای تاریخی و چشم‌انداز مشترک برای آینده داشت. از ترکستان ( آسیای مرکزی) تا قفقاز، این جغرافیای گسترده زلزله را نه صرفاً تراژدی ترکیه، بلکه آزمونی جمعی برای کل جهان ترک تلقی کرد.

این درک مشترک تا مرحله بازسازی نیز ادامه یافت. در استان حاتای یکی از ۱۱ استان آسیب‌دیده اخیراً بیش از ۳۰۰۰ واحد مسکونی به بازماندگان زلزله تحویل داده شد. این واگذاری در مراسمی انجام گرفت که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه و شوکت میرضیایف، رئیس‌جمهور ازبکستان، به‌طور مشترک در آن حضور داشتند؛ نشانه‌ای آشکار از این‌که بازسازی نیز مسئولیتی مشترک تلقی می‌شود.

امروز، خودروی قرمز بشیرلی همچنان نزد اوست و در حافظه عمومی، فراتر از یک وسیله نقلیه، است. این خودرو نماد فداکاری بدون اغراق، همبستگی بدون انتظار و برادری‌ای است که در عمل اثبات شد. بسیاری در ترکیه پیشنهاد داده‌اند که این خودرو به‌عنوان یادبودی ماندگار در یک موزه نگهداری شود.

هرچند بشیرلی بعدها یک خودروی جدید دریافت کرد و برای بازسازی خانه ساده‌اش نیز مورد حمایت قرار گرفت، اما ارزش واقعی اقدام او در جای دیگری نهفته است. با گذشت زمان و کمرنگ شدن تدریجی خاطره فاجعه، تصویر خودروی قرمزی که بارش پتو و امید بود، همچنان باقی مانده است.

در نهایت، واکنش جهان ترک به زلزله‌های ۶ فوریه ۲۰۲۳ نشان داد که همبستگی نه با جغرافیا و تشریفات، بلکه با حافظه مشترک، همدلی و عمل تعریف می‌شود.

آنچه فراتر از آوارها باقی ماند، تنها شهرهای بازسازی‌شده نبود؛ بلکه تأییدی دوباره بر حس برادری بود، حسی که اندوه را به اتحاد بدل کرد و نشان داد در برابر فاجعه، جهان ترک نه به‌عنوان ملتی جدا از هم، بلکه به‌عنوان یک جامعه واحد، پیوندخورده با مسئولیت، شفقت و پیوندی انسانی و گسست‌ناپذیر، در کنار یکدیگر می‌ایستد.

اسرا قاراتاش آلپای

نظرات بیان شده در این نوشته نظر نویسنده مطلب است و الزاما بازتاب رویکرد تی‌آرتی فارسی نمی‌باشد.