بیتردید لبنان در ماههای اخیر به یکی از مهمترین کانونهای تحولات نظامی و سیاسی خاورمیانه تبدیل شده است. مسئله خلع سلاح حزبالله و پایان دادن به اشغال مناطق مرزی توسط اسرائیل، نهتنها از منظر ثبات سیاسی داخلی بیروت، بلکه از حیث بازآرایی موازنه قدرت در سراسر منطقه نیز اهمیتی حیاتی دارد.
در چنین مقطعی که نقشه قدرت در منطقه در حال بازترسیم است، در عرصه دیپلماسی نیز گامی تاریخی برداشته شد. واشنگتن در فاصله ۱۸ تا ۲۱ جولای، پس از ۱۷ سال، برای اولینبار در قالب یک سفر رسمی از جوزف عون، رئیسجمهور لبنان میزبانی کرد. تیآرتی فارسی در گفتوگو با دکتر طوبا ییلدیز و اورال طوغا، دو کارشناس مسائل منطقه، ابعاد و پیامدهای سفر رئیسجمهور لبنان، به آمریکا را با طرح سؤال «سفر رئیسجمهور لبنان، به آمریکا را باید چگونه ارزیابی کرد؟» بررسی کرده است.
دکتر طوبا ییلدیز، کارشناس بنیاد مطالعات ترکیه در گفتوگو با تیآرتی فارسی اظهار داشت که سفر جوزف عون، رئیسجمهور لبنان، به واشنگتن پس از امضای توافق چارچوب میان لبنان و اسرائیل، از چند منظر دارای اهمیت فراوان است.
وی تأکید کرد که اولین اهمیت این سفر در آن است که از سال ۲۰۰۹ تاکنون، این اولین سفر رسمی یک رئیسجمهور لبنان به ایالات متحده در سطح ریاستجمهوری محسوب میشود. دوم آنکه، دولت لبنان به این واقعیت واقف است که حتی اگر کانالهای مذاکره با اسرائیل گشوده شده باشد، بدون میانجیگری و فشار سیاسی آمریکا، امکان دستیابی به پیشرفتی ملموس در مذاکرات با تلآویو وجود ندارد. به گفته ییلدیز، یکی از اهداف اصلی رئیسجمهور عون این بوده است که حمایت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را برای خروج کامل اسرائیل از خاک لبنان جلب کند و او را به اعمال فشار بر بنیامین نتانیاهو ترغیب سازد.
طوبا ییلدیز تصریح کرد که خروج اسرائیل از خاک لبنان، برای بیروت نهتنها از منظر اجرای توافق چارچوب اهمیت دارد، بلکه برای جلوگیری از آنکه ایران از طریق حزبالله بار دیگر نفوذ خود را در لبنان تحکیم کند نیز موضوعی حیاتی است.
با این حال، وی خاطرنشان کرد که اسرائیل حتی از مناطقی که بهعنوان مناطق آزمایشی تعیین شدهاند نیز بهطور کامل عقبنشینی نکرده است. به گفته وی، این وضعیت باعث میشود دولت لبنان در برابر حزبالله، که توافق را فاقد اعتبار اعلام کرده است، نتواند موضعی قاطعتر اتخاذ کند. این کارشناس افزود که بزرگترین انتظار دولت بیروت از سفر به واشنگتن آن است که آمریکا دولت نتانیاهو را برای خروج از خاک لبنان متقاعد کند و از این طریق به کاهش نفوذ ایران کمک شود.
ییلدیز در ادامه با اشاره به اینکه از منظر آمریکا، مهمترین محور این سفر مسئله حزبالله بوده است، گفت واشنگتن حمایت سیاسی و اقتصادی خود از لبنان را مشروط به خلع سلاح حزبالله کرده است. وی افزود که آمریکا برای تحقق این هدف، از لبنان خواسته است سیاستی هماهنگ با سوریه در قبال حزبالله در پیش بگیرد.
به گفته وی، به بیان دیگر، واشنگتن در ازای حمایت سیاسی و نظامی خود انتظار دارد بیروت درباره حزبالله تصمیمهایی پرریسکتر اتخاذ کند و این رویکرد نیز با خواستههای اسرائیل همخوانی دارد.
ییلدیز در پایان تأکید کرد که این وضعیت از منظر لبنان قابل پذیرش نیست و اگرچه سفر جوزف عون به آمریکا یک ابتکار مهم دیپلماتیک به شمار میرود، اما به دلیل تفاوت جدی در اولویتها و انتظارات دو طرف، نمیتوان انتظار داشت که در کوتاهمدت به نتایجی ملموس و جامع منجر شود.
اورال طوغا، کارشناس مرکز مطالعات ایرانی، نیز در گفتوگو با تیآرتی فارسی اظهار داشت که دیدار جوزف عون با دونالد ترامپ در کاخ سفید در ۲۱ جولای، پیش از هر چیز دارای جنبهای نمادین بود.
وی یادآور شد که از زمان دیدار میشل سلیمان و باراک اوباما در سال ۲۰۰۹، این اولینبار است که یک رئیسجمهور لبنان به کاخ سفید میرود. طوغا تأکید کرد که دستورکار این سفر نیز دستکم به اندازه جنبه نمادین آن اهمیت داشت.
او گفت که توافق سهجانبه چارچوب میان لبنان، اسرائیل و آمریکا که در ۲۶ ژوئن در واشنگتن امضا شد، در صدر مذاکرات قرار داشت. به گفته طوغا، این توافق، عقبنشینی تدریجی اسرائیل از جنوب لبنان را پیشبینی میکند و همچنین شامل ایجاد مناطقی آزمایشی است که در آنها با حذف حضور نظامی حزبالله، مسئولیت تأمین امنیت تنها بر عهده ارتش لبنان خواهد بود.
طوغا افزود که جوزف عون با یک برنامه مکتوب درباره خلع سلاح حزبالله به واشنگتن رفت، از ترامپ برای ارتش لبنان درخواست حمایت کرد و حتی با لحنی بلندپروازانه از پایان دائمی دشمنی با اسرائیل سخن گفت. بنابراین، به گفته او، این سفر صرفاً یک دیدار تشریفاتی نبود، بلکه تلاشی برای ثبت و تثبیت پروژه بازسازی دولت لبنان در واشنگتن به شمار میرفت.
وی تأکید کرد که زمانبندی این سفر تصادفی نبود. به گفته طوغا، حزبالله پس از جنگ سال ۲۰۲۴ بهشدت تضعیف شده و ایران نیز از ماه فوریه تاکنون درگیر جنگ خود بوده و تا حد زیادی امکانات لازم برای حفظ مهمترین عنصر شبکه نفوذ منطقهای خود را از دست داده است.
این کارشناس اظهار داشت که واشنگتن از این فرصت برای بازتعریف جایگاه لبنان به شکلی پایدار استفاده میکند. او در تشریح نگاه دولت لبنان گفت که دولت جوزف عون بر این باور است که تنها با ضمانت آمریکا میتواند هم خروج اسرائیل و هم حمایت اقتصادی را به دست آورد و در مقابل، انحصار سلاح در اختیار دولت را بهعنوان بخشی از این معامله ارائه کرده است.
با این حال، طوغا تأکید کرد که میان چارچوب توافق روی کاغذ و واقعیتهای میدانی فاصلهای جدی وجود دارد. وی گفت حزبالله این توافق را بهشدت رد کرده است و نگرانیهایی وجود دارد که اگر تلاش شود خلع سلاح بهزور اجرا شود، خطر وقوع جنگ داخلی افزایش یابد. همچنین او یادآور شد که همین هفته، زمانی که نیروهای ارتش لبنان تلاش کردند در اولین شهرکی که اسرائیل از آن عقبنشینی کرده بود مستقر شوند، هدف تیراندازی هشداردهنده اسرائیل قرار گرفتند.
طوغا در جمعبندی اظهار داشت که این سفر جهتگیری لبنان را روشن کرده است، اما سرنوشت این روند نه با تصاویر ثبتشده در واشنگتن، بلکه با نحوه اجرای آن در میدان تعیین خواهد شد. وی در پایان افزود که لبنان در شرایط کنونی به نخستین میدان آزمون نظم منطقهای پس از جنگ تبدیل شده است.
