حملات ادامهدار اسرائیل علیه لبنان و بحران منطقهای، با وجود توافقهای آتشبس اعلامشده و تلاشهای دیپلماتیک، همچنان با شدت در میدان ادامه دارد و به معادلهای بسیار پیچیده تبدیل شده است. بحثهای مربوط به خلع سلاح حزبالله، فشارهای فزاینده جامعه بینالمللی و روند شکننده مذاکراتی که با میانجیگری آمریکا دنبال میشود، همزمان با واقعیتهای نظامی در میدان و بحرانهای کنونی قانون اساسی و نهادی لبنان، با آزمونی دشوار روبهرو است
برای تحلیل و ترسیم چارچوبی روشنتر از ابعاد نظامی، سیاسی، جمعیتی و انسانی این بحران چندلایه، از کارشناسان درباره آخرین وضعیت لبنان و آیندهای که در انتظار این کشور است، سؤال شد.
دکتر طوبا ییلدیز از بنیاد مطالعات ترکیه در گفتوگو با تیآرتی فارسی اظهار داشت که با وجود امضای توافق آتشبس میان لبنان و اسرائیل در تاریخهای ۱۶ و ۲۳ آوریل ۲۰۲۶، جنگ بهصورت بیوقفه ادامه دارد.
ییلدیز گفت اسرائیل با ادعای هدف قرار دادن مواضع حزبالله، حملات خود به جنوب لبنان و منطقه بقاع را ادامه داده و موجب تشدید بحرانهای سیاسی، نظامی و انسانی در لبنان شده است. این کارشناس افزود ارتش اسرائیل در چارچوب طرح خود برای جنوب رود لیتانی، دستورهای جدید تخلیه صادر کرده و مناطق مسکونی غیرنظامی را تخلیه میکند و همزمان به تخریب مناطق تحت اشغال ادامه میدهد.
به گفته وی، خانهها، پلها و گذرگاهها با هدف خالیسازی منطقه از سکنه نابود میشوند. وی همچنین تأکید کرد اسرائیل برای جلوگیری از بازگشت ساکنان به مناطقی که آن را خط زرد مینامد، زیرساختهای زندگی را از میان میبرد و این وضعیت با دشوارتر کردن بازگشتها، احتمال عمیقتر شدن بحران انسانی را افزایش میدهد.
طوبا ییلدیز با اشاره به ادامه و تشدید درگیریها میان حزبالله و اسرائیل در میدان، تأکید کرد حملات در مناطق حساسی مانند بنت جبیل، بیاضه و طیبه متمرکز شده است.
وی افزود با وجود آنکه حزبالله با خمپاره، راکت، پهپاد و موشکهای هدایتشونده ضدزره به اسرائیل خسارت وارد کرده، پیشروی اسرائیل هنوز متوقف نشده است. این کارشناس اظهار داشت جوزف عون، رئیسجمهور لبنان، خواهان صلح دائمی با اسرائیل است، اما شرط عقبنشینی اسرائیل از مناطق اشغالی را مطرح میکند.
او افزود دولت بیروت با وجود پافشاری بر خلع سلاح حزبالله، اولویت را به توقف حملات اسرائیل داده است. ییلدیز همچنین گفت منابع حزبالله نیز بهدلیل ادامه حملات اسرائیل و تداوم جنگ در میدان و عدم حضور اسرائیل پای میز مذاکره، آتشبس و صلح دائمی را معقول و معتبر نمیدانند.
این کارشناس با اشاره به اینکه ایجاد یک منطقه حائل در لبنان از منظر اسرائیل، به معنای ناتوانی بیش از ۶۰۰ هزار نفر از ساکنان جنوب در بازگشت به خانههایشان خواهد بود، هشدار داد این وضعیت میتواند به تغییرات جمعیتی و تشدید بحرانهای داخلی در لبنان منجر شود.
طوبا ییلدیز تأکید کرد هرچند تاکنون اراده سیاسی و اجتماعی برای جلوگیری از وقوع جنگ داخلی حفظ شده، اما تداوم اشغال میتواند زمینهساز بحرانهای گروههای مذهبی شود.
وی افزود علاوه بر مناطق مختلط، هر گروه مذهبی در لبنان دارای حوزههای زیستی خاص خود است و انتقال شیعیان جنوب به مناطق دیگر، مشکلات جدی ادغام اجتماعی در داخل کشور ایجاد خواهد کرد. او همچنین یادآور شد ادامه جنگ، اقتصاد از پیش ضعیف لبنان را شکنندهتر کرده و این کشور را تا مرز فروپاشی پیش برده است. به گفته وی، بحران در بخشهای گردشگری، کشاورزی و تجارت، نرخ فقر را افزایش داده و لبنان را با خطر یک فروپاشی اقتصادی تازه مواجه خواهد کرد.
ییلدیز در پایان هشدار داد در صورت دائمی شدن اشغال، نهتنها تنشهای داخلی بلکه تنشهای منطقهای نیز افزایش خواهد یافت. وی تأکید کرد خط زرد تنها لبنان را شامل نمیشود، بلکه جنوب سوریه را نیز دربر میگیرد. این کارشناس افزود بر اساس این طرح، هدف ایجاد یک منطقه حائل طولانی و قابل گسترش از طریق اتصال این دو منطقه به یکدیگر است. طوبا ییلدیز گفت اسرائیل همچنین بهدنبال اشغال میادین گازی لبنان و ایجاد جنگهای دریایی در شرق مدیترانه است و ضعف شدید مداخله بینالمللی، تسلط اسرائیل بر لبنان را آسانتر کرده است.
دکتر عبدالله مصعب شاهین، کارشناس مسائل منطقه، نیز در گفتوگو با تیآرتی فارسی اظهار داشت که در حال حاضر، لبنان بهصورت فنی همزمان در وضعیت جنگ و آتشبس قرار دارد. شاهین گفت از یک سو، اشغال اعلامشده اسرائیل در جنوب لبنان که تلآویو آن را محدود به عملیات علیه حزبالله معرفی میکند ادامه دارد و از سوی دیگر، مذاکرات میان دو طرف در آمریکا برای تمدید آتشبس شکنندهای که روز یکشنبه پایان مییابد و همچنین جستوجوی راهحلهای جدید ادامه دارد.
این کارشناس با اشاره به آنچه در افکار عمومی بازتاب یافته، گفت طرف لبنانی خواستار توقف فوری حملات اسرائیل شده است. وی افزود لبنان همانند روندهای مذاکراتی قبل، بار دیگر با عباراتی متفاوت تأکید میکند که حزبالله از طریق نهادهای دولتی بیاثر خواهد شد.
شاهین تصریح کرد به بیان دیگر، دولت لبنان چنین بهنظر میرسد که وعده تعهدی را میدهد که بهدلیل شرایط سیاسی قادر به اجرای آن نیست. عبدالله مصعب شاهین یادآور شد این تعهد لبنان، ایجاد یک کمیته بینالمللی یا تقویت ساختارهای موجود را پیشبینی میکند تا این کمیته همراه با ارتش لبنان و با تبادل اطلاعات قبلی، برای حذف عناصر حزبالله اقدام کند. وی افزود دولت لبنان بهنظر میرسد تلاش میکند فشارهای واردشده برای بیاثر کردن نظامی حزبالله را در این روند مذاکراتی، بار دیگر با همان ابزارها مدیریت کند.
شاهین تأکید کرد فارغ از اینکه این مذاکرات یا روندهای احتمالی آینده چگونه پیش بروند، توانایی دولت لبنان برای اجرای تعهداتی که به آمریکا، اسرائیل یا بهطور کلی جامعه بینالمللی داده، مستقیماً به تأیید پارلمان و روند سیاست داخلی کشور وابسته است.
وی گفت هرچند در کابینه لبنان وزیری با ارتباط مستقیم با حزبالله حضور ندارد، اما ساختار پارلمان همچنان بدون تغییر باقی مانده است. این کارشناس یادآور شد اگر انتخابات مقرر در قانون اساسی لبنان که باید در همین ماه برگزار میشد انجام میگرفت، شاید امکان شکلگیری پارلمانی علیه حزبالله و به نفع اصلاحطلبان وجود داشت، اما این انتخابات به تعویق افتاده است.
از این رو، به گفته شاهین، اجرای وعدههای جدیدی که دولت لبنان را متعهد کند، در شرایط کنونی سیاسی عملاً ممکن بهنظر نمیرسد.
او افزود همانند دورههای پیشین آتشبس، انتظار ادامه همزمان وضعیت اشغال و آتشبس شکننده برای مدتی دیگر، واقعبینانه خواهد بود.
در نهایت، عبدالله مصعب شاهین با تاکید بر اینکه لبنان برای خروج از این دور باطل نیاز به جنبشهای اصلاحی جدی مانند تغییرات در قانون اساسی و تجدید پارلمان دارد، در غیر این صورت هر تعهد بینالمللی به دلیل مشکل ظرفیت در داخل کشور با وتوی سیاسی مواجه خواهد شد، به ارزیابیهای خود پایان داد.
