آتشبس میان آمریکا و ایران که بر اساس تفاهمنامهای در اواسط ماه ژوئن با هدف توقف درگیریها و فراهم کردن زمینه مذاکرات برای پایان دائمی جنگ برقرار شده بود، در پی مجموعهای از تحولات نظامی در تنگه هرمز و منطقه خلیج، عملاً از بین رفت.
این توافق موقت، دورهای ۶۰ روزه را برای پیشبرد مذاکرات پیشبینی کرده بود، اما در میانه این بازه زمانی، تنشها بار دیگر افزایش یافت و به تبادل حملات میان دو طرف انجامید. در حالی که آمریکا و متحدانش ایران را آغازگر دور جدید درگیریها میدانند، تهران این ادعا را رد کرده و واشنگتن را مسئول نقض آتشبس معرفی میکند.
هفتم جولای
ایران همزمان با افزایش تدریجی تردد شناورها در تنگه هرمز، سه کشتی تجاری را هدف قرار داد. این حملات در شرایطی رخ داد که بر اساس گزارشها، میزان تردد روزانه کشتیها به بالاترین سطح خود از اواخر ماه آوریل رسیده بود.
این حملات ساعاتی پیش از سفر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به نشست سران ناتو در آنکارا، پایتخت ترکیه و همزمان با برگزاری مراسم چندروزه تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر کشتهشده ایران، رخ داد.
آمریکا در واکنش، دهها هدف را در ایران مورد حمله قرار داد و تحریمهای فروش نفت ایران را دوباره اعمال کرد.
محمد باقر، قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد ایران نیز در واکنش گفت که دوران زورگویی و باجخواهی به پایان رسیده است.
مقامهای آمریکایی و شماری از دولتهای منطقه حملات ایران را نقض مستقیم آتشبس و تهدیدی علیه آزادی کشتیرانی توصیف کردند.
در میان کشتیهای هدف قرارگرفته، کشتی حامل گاز طبیعی مایع الرقیات با پرچم قطر (که با نام الرکیات نیز شناخته میشود) قرار داشت.
رسانههای دولتی ایران، به نقل از منابعی که نامشان فاش نشده، مدعی شدند این کشتی که با حمایت نیروی دریایی آمریکا قصد عبور از مسیر عمان در تنگه هرمز را داشت، پس از نادیده گرفتن هشدارهای مکرر نیروهای ایرانی هدف قرار گرفت. قطر این حمله را محکوم و ایران را مسئول آن اعلام کرد.
همچنین نفتکش ودیان با پرچم عربستان سعودی نیز در این حمله آسیب دید. عربستان سعودی نیز ایران را به دلیل به خطر انداختن امنیت انرژی و کشتیرانی بینالمللی مورد انتقاد قرار داد.
بر اساس دادههای کپلر، شرکت ردیابی کشتیها یک کشتی دیگر نیز هدف قرار گرفت و در نتیجه، شمار شناورهای عبوری از تنگه هرمز در آن روز به ۱۶ فروند کاهش یافت.
هشتم جولای
ترامپ در حاشیه نشست ناتو اعلام کرد که آتشبس به پایان رسیده است و از رهبران ایران انتقاد کرد. آمریکا همچنین مجوز مربوط به فروش نفت ایران را لغو کرد؛ اقدامی که نگرانیها درباره ازسرگیری جنگ را افزایش داد.
در ادامه، آمریکا اهداف نظامی ایران از جمله سایتهای موشکی و پهپادی، رادارهای ساحلی و تأسیسات وابسته به سپاه پاسداران ایران در نزدیکی تنگه هرمز و مناطقی مانند بندرعباس و قشم را هدف حملات هوایی قرار داد.
بر اساس گزارشها، حدود ۹۰ هدف در این عملیات مورد حمله قرار گرفت.
ایران نیز با شلیک موشک و پهپاد، مراکز مرتبط با آمریکا در منطقه خلیج، از جمله پایگاههایی در بحرین و کویت را هدف قرار داد. سامانههای پدافندی این کشورها شماری از پرتابهها را رهگیری کردند و فعالیتهای نظامی بر اردن نیز تأثیر گذاشت. در آن زمان، گزارشی از تلفات گسترده در هیچیک از طرفین منتشر نشد.
در روزهای بعد، تبادل حملات محدود ادامه یافت و هر دو طرف، دیگری را به سوءنیت متهم کردند. همزمان، عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز بهشدت کاهش یافت و قیمت نفت افزایش پیدا کرد.
در همین حال، عمان و دیگر میانجیها تلاشهای خود را برای کاهش تنش ادامه دادند و ایران خواستار ازسرگیری مذاکرات شد. آمریکا نیز با ادامه گفتوگوها موافقت کرد، اما همچنان اعلام کرد که آتشبس پایان یافته است.
دهم جولای
ترامپ ایران را به حملات بیشتر تهدید کرد و گفت این تصمیم در واکنش به شعارهایی اتخاذ شده که در جریان مراسم تشییع جنازه علی خامنهای علیه او سر داده شده بود.
دوازدهم جولای
ارتش آمریکا اعلام کرد که پس از حمله ایران به یک کشتی کانتینربر در تنگه هرمز که در پی آن یکی از خدمه مفقود شد، بیش از ۱۴۰ هدف را در ایران مورد حمله قرار داده است.
تهران نیز اعلام کرد که تنگه هرمز تا زمان بازگشت آرامش بسته خواهد ماند، اما آمریکا تأکید کرد که این آبراه همچنان باز است.
کدام طرف آتشبس را نقض کرد؟
در این دور از تنشها، آمریکا و متحدانش میگویند ایران با حمله به کشتیهای تجاری، اولین طرفی بوده که آتشبس را نقض کرده و همین اقدام، زمینهساز پاسخ نظامی آمریکا شده است.
در مقابل، ایران این روایت را رد میکند و میگوید آمریکا با اقدامات نظامی و سیاستهای خود در حوزه کشتیرانی، اولین ناقض آتشبس بوده است.
اختلاف اصلی دو طرف همچنان بر سر کنترل و عبور ایمن از تنگه هرمز، یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی جهان، ادامه دارد.
ایران روز دوشنبه، ۱۳ جولای اعلام کرد که گفتوگوهای خود با میانجیهای قطر، پاکستان و عمان را برای جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها ادامه میدهد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در این باره گفت که نقش میانجیها ادامه تلاشهایشان برای جلوگیری از تشدید تنشها است.
