یک گزارش تازه نشان میدهد که بهرهگیری گسترده از پهپادهای تجاری ارزانقیمت در جریان درگیریهای اخیر، چالشهای تازهای برای سامانههای دفاعی پرهزینه آمریکا ایجاد کرده و توازن هزینه در میدان نبرد را تغییر داده است.
بر اساس گزارش نیویورک تایمز، هزینه تولید هر پهپاد «شاهد-۱۳۶» ایران حدود ۳۵ هزار دلار برآورد میشود، در حالی که رهگیرهای پیشرفته نظامی که برای مقابله با آنها به کار میروند، میلیونها دلار هزینه دارند. این تفاوت هزینه، شکاف قابل توجهی در سرمایهگذاریهای دفاعی آمریکا ایجاد کرده است.
طبق این گزارش، آمریکا تنها در شش روز اول درگیریها ۱۱.۳ میلیارد دلار هزینه کرده است. همچنین برآوردهای مؤسسه امریکن اینترپرایز نشان میدهد که مجموع هزینهها تا اوایل آوریل به بین ۲۵ تا ۳۵ میلیارد دلار رسیده و بخش عمده آن به استفاده از رهگیرها اختصاص داشته است.
هزینه بالا برای مقابله با تهدیدهای کمهزینه
در یک سناریوی ایدهآل، هواپیماهای هشدار زودهنگام میتوانند پهپادها را از فاصله صدها مایل شناسایی کنند و جنگندههای اف-۱۶ با استفاده از راکتهای هدایتشونده APKWS II آنها را منهدم کنند. با این حال، گستردگی میدان درگیری، امکان استفاده مداوم از این گشتهای هوایی مقرونبهصرفه را محدود کرده است.
در ادامه گزارش آمده است که ایران هواپیماهای هشدار زودهنگامی را که آمریکا برای شناسایی در بردهای طولانی به آنها متکی است، هدف قرار داده است.
برای مقابله در بردهای کوتاهتر، آمریکا از سامانه «کایوت» استفاده میکند که توان رهگیری اهداف تا فاصله ۹ مایل را دارد. با وجود کارایی و هزینه نسبتاً پایین، در سالهای اخیر تعداد محدودی از این سامانه خریداری شده است.
در بخش دریایی، ناوشکنهای مجهز به سامانه رزمی «ایجیس» از موشکهای استاندارد ۲ (SM-2) برای رهگیری پهپادها استفاده میکنند، اما طبق رویههای نظامی، برای هر هدف دستکم دو موشک شلیک میشود.
همچنین سامانه «پاتریوت» ارتش آمریکا همچنان گزینه اصلی برای دفاع از پایگاهها به شمار میرود و میتواند اهداف را از فاصله ۲۷ مایل منهدم کند، اما استفاده از موشکهای PAC-3 MSE بسیار پرهزینه ارزیابی میشود.
در فاصلههای بسیار نزدیک، یعنی کمتر از یک مایل، سامانههای توپخانهای زمینی مانند «سنتوریون سی-رام» بهعنوان آخرین لایه دفاعی به کار گرفته میشوند. با وجود پایین بودن هزینه هر گلوله، برد بسیار محدود این سامانه آن را به گزینهای نهایی تبدیل میکند.
گزینههای مبتنی بر هوش مصنوعی و لیزر
در واکنش به این چالشها، پنتاگون به دنبال توسعه گزینههای کمهزینهتر است. از جمله این تلاشها میتوان به استفاده از پهپادهای رهگیر مبتنی بر هوش مصنوعی مانند «مروپس سرویر» اشاره کرد که برای رهگیری اهداف با هزینه کمتر طراحی شدهاند.
بر اساس این گزارش، هزاران واحد از این سامانهها به خاورمیانه ارسال شده، اما وضعیت عملیاتی آنها همچنان مشخص نیست.
همچنین سرمایهگذاری یک میلیارد دلاری در فناوری لیزر که هزینه هر شلیک آن حدود ۳ دلار برآورد میشود، از دیگر گزینههای مورد بررسی است، هرچند این فناوری هنوز در میدان نبرد به کار گرفته نشده است.
در عین حال، تحلیلگران دفاعی هشدار میدهند که آمریکا ممکن است پیش از جایگزینی، با کمبود رهگیرهای پیشرفته مواجه شود؛ موضوعی که میتواند به ایجاد خلأهای امنیتی در منطقه منجر شود.
