بررسی نسخههای ایرانی و آمریکایی یادداشت تفاهم با هدف پایان دادن به ماهها درگیری در خاورمیانه نشان میدهد که دو متن در بخشهای اصلی توافق، همسویی قابل توجهی دارند؛ هرچند در نحوه بیان، میزان تأکید سیاسی، جزئیات حقوقی و چارچوببندی برخی موضوعات منطقهای تفاوتهایی دیده میشود.
این اسناد پس از آن مورد توجه دوباره قرار گرفتند که تهران اعلام کرد این توافق پس از امضای روسای جمهور ایران و آمریکا، بهطور کامل رسمی شده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز گفته است برخی مفاد توافق از جمله اقدامات مربوط به کاهش محاصره دریایی آمریکا وارد مرحله اجرا شده است.
بر اساس بررسی دو متن، بند نخست در هر دو نسخه خواستار توقف فوری و دائمی حملات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان است. در این بند، ایران، آمریکا و متحدان آنها نیز به خودداری از تهدید یا توسل به زور در آینده متعهد میشوند.
هر دو نسخه همچنین بر احترام به حاکمیت ملی کشورها و ادامه مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز تأکید دارند. رفع محاصره دریایی آمریکا، ازسرگیری تردد دریایی از مسیر تنگه هرمز، کاهش تحریمها علیه ایران، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و ایجاد سازوکاری برای نظارت بر اجرای توافق، از دیگر محورهای مشترک دو متن است.
در هر دو نسخه آمده است که توافق نهایی در مرحله بعد از طریق قطعنامهای الزامآور در شورای امنیت سازمان ملل تأیید خواهد شد. دو متن همچنین به برنامهای ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران اشاره دارند.
با این حال، تفاوتهایی در میزان تأکید بر برخی موضوعات دیده میشود. لبنان در هر دو نسخه ذکر شده است، اما نسخه ایرانی با صراحت بیشتری بر تضمین تمامیت ارضی و حاکمیت ملی لبنان تأکید میکند. در مقابل، متن آمریکایی بیشتر بر پایان عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان، متمرکز است.
در موضوع تحریمها، بند هفتم هر دو متن تصریح میکند که آمریکا برای پایان دادن به تحریمها علیه ایران اقدام خواهد کرد. نسخه ایرانی با تأکید بیشتری، کاهش تحریمها را بخشی اساسی از مذاکرات میداند و آن را به جدول زمانی مورد توافق دو طرف مرتبط میکند.
هر دو متن همچنین میگویند واشنگتن معافیتهایی برای صادرات نفت خام ایران و خدمات بانکی مرتبط با آن صادر خواهد کرد. این بخش میتواند زمینه ازسرگیری بخشی از صادرات نفتی و تبادلات بانکی مرتبط با ایران را فراهم کند.
در بخش مربوط به تنگه هرمز، هر دو نسخه میگویند آمریکا روند رفع محاصره دریایی را بهصورت فوری آغاز کرده و آن را ظرف ۳۰ روز تکمیل خواهد کرد. در مقابل، ایران نیز عبور تجاری از خلیج را تسهیل خواهد کرد. نسخه ایرانی افزوده است که این عبور به مدت ۶۰ روز رایگان خواهد بود و به رایزنی با عمان درباره اداره آینده تنگه هرمز اشاره دارد.
در موضوع هستهای نیز هر دو متن تأکید دارند که ایران بار دیگر اعلام خواهد کرد سلاح هستهای تولید یا کسب نخواهد کرد.
در مجموع، بررسی نسخههای ایرانی و آمریکایی نشان میدهد که با وجود تفاوت در ادبیات و اولویتهای مطرحشده، دو طرف درباره چارچوب کلی کاهش تنش، توقف حملات نظامی، بازگشت امنیت دریایی، کاهش فشارهای اقتصادی و ادامه مذاکرات برای توافق نهایی، اشتراک نظر قابل توجهی دارند.
