دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه، هفتم جولای اعلام کرد که واشنگتن تحریم‌های اعمال‌شده علیه ترکیه بر اساس قانون «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها» (کاتسا) را لغو خواهد کرد.
ترامپ پیش از دیدار پشت درهای بسته با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در آنکارا و در آستانه اجلاس سران ناتو ۲۰۲۶، در جمع خبرنگاران گفت: ما تحریم‌ها را برخواهیم داشت. زمان انجام این کار فرا رسیده است. ما نمی‌خواهیم دوستانمان را تحریم کنیم. موضوع به همین سادگی است.
قانون کاتسا که در سال ۲۰۱۷ در آمریکا به تصویب رسید، با هدف جلوگیری از انجام معاملات قابل‌توجه با بخش‌های دفاعی و اطلاعاتی روسیه وضع شد. آمریکا در دسامبر ۲۰۲۰، پس از خرید سامانه پدافند هوایی اس-۴۰۰ روسیه توسط ترکیه، این تحریم‌ها را علیه آنکارا اعمال کرد.
تحریم‌ها شامل چه مواردی بودند؟
تحریم‌های کاتسا نیروهای مسلح یا اقتصاد ترکیه را به طور مستقیم هدف قرار نداد، بلکه مرکز صنایع دفاعی ریاست جمهوری ترکیه و شماری از مقام‌های ارشد این نهاد را مشمول محدودیت‌ها کرد.
بر اساس این تحریم‌ها، صدور مجوزهای صادراتی آمریکا برای مرکز صنایع دفاعی ریاست جمهوری ترکیه ممنوع شد و مؤسسات مالی آمریکایی نیز از اعطای وام یا اعتبار بیش از ۱۰ میلیون دلار به این نهاد در هر دوره ۱۲ ماهه منع شدند.
همچنین، ارائه حمایت‌های بانک صادرات و واردات آمریکا برای صادرات به مرکز صنایع دفاعی ریاست جمهوری ترکیه متوقف شد و مقامات آمریکایی موظف شدند با اعطای وام از سوی مؤسسات مالی بین‌المللی به این نهاد مخالفت کنند. محدودیت‌های صدور ویزا نیز علیه مقام‌های نام‌برده اعمال شد.
این اقدامات پس از آن صورت گرفت که ترکیه در سال ۲۰۱۹ از برنامه جنگنده اف-۳۵ کنار گذاشته شده بود.
ترکیه همواره تأکید کرده است که خرید سامانه موشکی زمین‌به‌هوای اس-۴۰۰ از روسیه، تصمیمی حاکمیتی برای تقویت توان پدافند هوایی این کشور بوده است.
مقام‌های ترکیه نیز این تحریم‌ها را ناعادلانه و مغایر با حاکمیت ملی دانسته و اعلام کرده‌اند که این تصمیم تا حدی تحت تأثیر فشارهای لابی‌گری و نه نگرانی‌های واقعی امنیتی اتخاذ شده است.
در عین حال، این محدودیت‌ها به تسریع روند توسعه صنعت دفاعی ترکیه انجامید. با فعالیت بیش از ۵۰۰ شرکت در بخش‌های دفاعی و هوانوردی و تولید سامانه‌های پهپادی پیشرفته، آنکارا تلاش کرد وابستگی خود به منابع خارجی برای تأمین تجهیزات نظامی را کاهش دهد.
لغو تحریم‌ها چگونه به آنکارا کمک خواهد کرد؟
تحلیلگران معتقدند لغو تحریم‌های کاتسا از نظر راهبردی، اقتصادی و فناوری مزایای بارزی برای ترکیه به همراه خواهد داشت.
اول، این اقدام می‌تواند مسیر بازگشت ترکیه به برنامه جنگنده اف-۳۵ را هموار کند. آمریکا پیش‌تر استدلال کرده بود که استفاده همزمان از سامانه اس-۴۰۰ روسیه و جنگنده‌های ساخت آمریکا، امنیت این هواپیماها و سازگاری آن‌ها با سامانه‌های ناتو را به خطر می‌اندازد.
در مقابل، ترکیه همواره تأکید کرده است که میان این دو سامانه تعارضی وجود ندارد و پیش‌تر پیشنهاد تشکیل کمیسیونی مشترک برای بررسی این موضوع را مطرح کرده بود.
به گفته تحلیلگران، لغو تحریم‌ها امکان خرید جنگنده‌های نسل پنجم اف-۳۵ را برای آنکارا فراهم کرده و به نوسازی نیروی هوایی ترکیه کمک خواهد کرد.
دوم، رفع محدودیت‌های اعمال‌شده علیه مرکز صنایع دفاعی ریاست جمهوری ترکیه، زمینه گسترش همکاری‌های دفاعی میان آنکارا و واشنگتن را فراهم می‌کند. ترکیه دوباره به مجوزهای صادراتی آمریکا و حمایت‌های مالی دسترسی خواهد یافت؛ موضوعی که می‌تواند انتقال فناوری، خریدهای نظامی و اجرای پروژه‌های مشترک را تسهیل کند.
سوم، پایان تحریم‌های کاتسا یکی از مهم‌ترین عوامل تنش در روابط آمریکا و ترکیه را برطرف خواهد کرد و زمینه را برای همکاری راهبردی عمیق‌تر میان دو کشور فراهم می‌سازد.
تحلیلگران همچنین معتقدند پایان این بن‌بست، علاوه بر تقویت توان دفاعی ترکیه، می‌تواند به انسجام و توانمندی بیشتر ناتو نیز کمک کند.
