عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در نامهای به آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، از این سازمان، شورای امنیت و کشورهای عضو خواست به اقدام جدید آمریکا علیه ایران که ۲۴ آگوست ۲۰۲۶ با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» اعلام شد، واکنش نشان دهند.
عراقچی در این نامه، اقدام آمریکا را «تازهترین اقدام تروریسم دولتی آمریکا علیه ایران» توصیف کرده و نوشته است که واشنگتن پس از آنچه ناکامی در تحقق اهداف خود در جنگهای سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ علیه ایران و ناکامی در جلب مشارکت سایر کشورها خواند، اکنون در پی آن است تا از طریق فشار اقتصادی، دولتهای مستقل را به همراهی با سیاستهای خود وادار کند.
وی همچنین آمریکا را به بیاعتنایی به چندجانبهگرایی و دیپلماسی متهم کرده و گفته است واشنگتن سیاست ارعاب و آنچه تروریسم خوانده را دنبال میکند.
بر اساس این نامه، هدف اعلامشده «عملیات طرد اقتصادی»، پایان دادن به روابط اقتصادی قانونی با ایران از طریق تهدید به اعمال تحریمهای ثانویه و محرومیت از دسترسی به نظام مالی آمریکا است.
عراقچی این رویکرد را تلاشی برای تسری فراسرزمینی قوانین و اهداف سیاست خارجی آمریکا به دیگر کشورها و وادار کردن دولتهای مستقل به تغییر روابط تجاری قانونی خود توصیف کرد.
وی توضیح داد که چنین اقداماتی با اصل برابری حاکمیتی کشورها، مندرج در بند یک ماده ۲ منشور ملل متحد، و همچنین حق دولتها برای تعیین آزادانه سیاستهای اقتصادی و سیاست خارجی خود بدون مداخله دیگران مغایرت دارد.
عراقچی هشدار داد که سکوت در برابر آنچه ارعاب نظاممند و مستمر آمریکا خواند، میتواند به عادیسازی بیشتر نقض منشور ملل متحد و اصول حقوق بینالملل منجر شود.
وزیر امور خارجه ایران همچنین به اعلام آمریکا درباره امکان تحریم اشخاص و نهادها صرفنظر از محل استقرار آنها اشاره کرد و این اقدام را در جهت گسترش قوانین و سیاستهای واشنگتن فراتر از حدود صلاحیت آن کشور دانست.
به گفته عراقچی، تکرار چنین اقدامات قهری یا پذیرش ضمنی آنها نمیتواند برای آمریکا حقی قانونی جهت اعمال صلاحیت قضایی نامحدود فراسرزمینی ایجاد کند.
وی افزود هدف این سیاست آن است که محدودیتهای اعمالشده از سوی آمریکا در سراسر اقتصاد جهانی تسری یابد و کشورهای ثالث به اجرای سیاستهایی وادار شوند که خود آنها را اتخاذ یا تأیید نکردهاند.
عراقچی در بخش دیگری از نامه مدعی شد «عملیات طرد اقتصادی» بهطور عامدانه و بدون تمایز، غیرنظامیان را هدف قرار میدهد و بهگونهای طراحی شده است که حمایتهای مقرر برای آنان در حقوق بینالملل را دور بزند.
وی نوشت این اقدامات از طریق محرومسازی عمدی از دسترسی به غذا، دارو، تجهیزات پزشکی، انرژی و دیگر نیازهای اساسی، به آنچه مجازات جمعی توصیف کرد، منجر میشود و پیامدهایی برای برخورداری مردم از حق حیات، سلامت، غذا و سطح مناسب زندگی دارد.
وزیر امور خارجه ایران همچنین خواستار بررسی مسئولیت کیفری افرادی شد که به گفته وی، دستور اجرای چنین اقداماتی را صادر میکنند، آنها را هدایت یا تسهیل میکنند یا آگاهانه در اجرای آنها مشارکت دارند.
عراقچی در نامه خود، اقدام اخیر واشنگتن را مغایر با دستور موقت دیوان دادگستری بینالمللی در سوم اکتبر ۲۰۱۸ دانست.
وی یادآور شد که دیوان در آن تاریخ به اتفاق آرا از آمریکا خواسته بود موانع مربوط به صادرات آزاد دارو و تجهیزات پزشکی، مواد غذایی و کالاهای کشاورزی و همچنین قطعات یدکی، تجهیزات و خدمات مرتبط با ایمنی هوانوردی کشوری به ایران را برطرف کند.
بر اساس متن نامه، دستور دیوان همچنین شامل صدور مجوزها و اختیارات لازم و تسهیل انتقال پرداختها و سایر وجوه مرتبط با این اقلام بود.
عراقچی در ادامه، شرایط کنونی را یک لحظه سرنوشتساز برای شورای امنیت و اعضای سازمان ملل توصیف کرد و از آنها خواست میان دفاع از اصول برابری حاکمیت، عدم مداخله و حقوق حاکمیتی کشورها و پذیرش یکجانبهگرایی آمریکا موضعگیری کنند.
وی از شورای امنیت و کشورهای عضو سازمان ملل خواست استفاده آمریکا از اقدامات قهری یکجانبه و تحریمهای ثانویه برای وادار کردن دولتهای مستقل به تغییر منافع اقتصادی و روابط تجاری قانونی خود را محکوم و رد کنند.
عراقچی همچنین خواستار آن شد که کشورها از بهرسمیت شناختن، تأیید یا اجرای اقداماتی که حقوق حاکمیتی آنها را به سیاستهای یکجانبه تعیینشده از سوی آمریکا گره میزند، خودداری کنند.
وی از آمریکا خواست فورا تهدیدات و اقدامات قهرآمیز خود را که با هدف وادار کردن کشورهای ثالث و اتباع آنها به تغییر روابط و منافع اقتصادی قانونیشان طراحی شده است، متوقف نماید.
وزیر امور خارجه ایران همچنین از آنتونیو گوترش خواست پیامدهای بشردوستانه و حقوق بشری این اقدامات، از جمله تأثیر آنها بر دسترسی غیرنظامیان به غذا، دارو، مراقبتهای بهداشتی، انرژی، حملونقل، کمکهای بشردوستانه و سایر شرایط ضروری برای برخورداری از زندگی مناسب را ارزیابی و درباره آن گزارش تهیه کند.
عراقچی همچنین خواستار آن شد که شواهد مرتبط بهطور مستقل ارزیابی، مستندسازی و حفظ شوند تا در آینده برای پاسخگویی و تعیین مسئولیت مورد استفاده قرار گیرند.
وی در بخش پایانی نامه اعلام کرد ایران حق خود را برای استفاده از تمامی راههای موجود بهمنظور پیگیری پاسخگویی، جبران خسارت و احقاق حق محفوظ میداند.
عراقچی اقدامات آمریکا را از منظر حقوق بینالملل موجب مسئولیت بینالمللی واشنگتن دانست و اعلام کرد این مسئولیت، به گفته وی، شامل تعهد به جبران کامل تمامی خسارات مادی و معنوی، از جمله اعاده وضع سابق، پرداخت غرامت و جلب رضایت است.
وی همچنین گفت آمریکا در قبال پیامدهای آنچه اقدامات مجرمانه و غیرقانونی توصیف کرد و خسارات واردشده به مردم ایران، مسئولیت کامل بینالمللی دارد و در صورت احراز عناصر قانونی مربوطه، امکان طرح مسئولیت کیفری فردی نیز وجود دارد.
عراقچی در پایان از دبیرکل سازمان ملل خواست این نامه بهعنوان سند رسمی شورای امنیت توزیع شود.
عملیات طرد اقتصادی
دولت دونالد ترامپ روز دوشنبه، ۲۴ آگوست، «عملیات طرد اقتصادی» را با هدف افزایش فشار اقتصادی و محدود کردن دسترسی ایران به نظام مالی جهانی آغاز کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، اعلام کرد این اقدامات بخشهای کلیدی اقتصاد ایران، از جمله هوانوردی، کشتیرانی، طلا، فناوری و داراییهای دیجیتال را هدف قرار میدهند و بیش از ۶۰ فرد، نهاد و شناور در چارچوب آن در فهرست تحریمها قرار گرفتهاند.
بسنت هدف واشنگتن را قطع شریانهای اقتصادی ایران عنوان کرده و این کارزار را «خفگی اقتصادی» دولت ایران توصیف کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، هفته گذشته نیز از قصد خود برای اجرای آنچه کوبندهترین عملیات اقتصادی که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است خواند، خبر داده و سیاست فشار حداکثری علیه ایران را جنگ اقتصادی و انزوا در مقیاسی بیسابقه توصیف کرده بود.
ترامپ همچنین گفته بود کشورهایی که از طریق مؤسسات مالی، شرکتها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی برای تهران یک راه نجات اقتصادی فراهم کنند، با پیامدهای شدید اقتصادی مواجه خواهند شد.
آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه حملاتی را علیه ایران آغاز کردند و تهران نیز در واکنش، اسرائیل و داراییهای نظامی آمریکا در منطقه را هدف قرار داد. در ماه آوریل میان طرفها توافق آتشبس حاصل شد.
واشنگتن و تهران در اواسط ژوئن تفاهمنامهای درباره آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز امضا کردند، اما اجرای آن در ادامه و در پی تداوم اختلافها متوقف شد.
ماه گذشته نیز آمریکا حملات خود علیه ایران را از سر گرفت و تهران در پاسخ، تأسیسات و تجهیزات نظامی آمریکا را در شماری از کشورهای عربی هدف قرار داد.
