قرهباغ در سال ۲۰۲۰ آزاد شد و جمهوری آذربایجان باوجود فراق ۳۲ ساله هرگز از این حق قانونی خود روی برنگرداند و آرمان و حقیقت «قرهباغ آذربایجان است» را به جهانیان قبولاند و پرچم پرافتخار ترک را در این مناطق به اهتزاز درآورد.
روند آزادسازی مناطق اشغالی که به جنگ دوم قرهباغ معروف است، ۴۴ روز به طول انجامید و نقطه پایانی شد بر حسرت چندین ساله ملت ترک.
در سال ۱۹۸۸ ارمنستان با مشاهده سرنگونی اتحاد جماهیر شوروی، به قرهباغ و مناطق اطرافی آن هجوم برد و در عرض ۳۰ سال گذشته عملیاتهای مختلفی از جمله حمله شیمیایی به شهروندان و سربازان آذربایجانی انجام داد که در پی آن بسیاری اهالی از قرهباغی از خانه و کاشانه خود فرار، بسیاری شهید و مجروح و بسیاری نیز مفقود شدند.
ارامنه این منطقه با قتل عام ترکان قرهباغ، این مناطق را اشغال و آرتساخ نامیدند؛ سپس دولتی بوجود آوردند که بجز ارمنستان هیچ دولتی آنرا به رسمیت نشناخت. جالب اینکه مرکز این دولت پوشالی، خانکندی و به زعم آنان استپاناکرت بود. کشورهای جهان و خصوصا سازمان ملل مسئولیت اشغال قرهباغ و کشتار مردم آن را متوجه ارمنستان میدانستند و قطعنامههای مصوب به شماره های ۸۲۲-۸۵۳-۸۷۴ و ۸۸۴ ارمنستان را ملزم به خروج از آذربایجان و مناطق اشغالی قرهباغ کرده بود که با جواب منفی ارمنیها مواجه شد. همچنین به موجب ماده ٥١ منشور سازمان ملل بهعنوان یکی از دو منبع اصلی برای اصل دفاع مشروع در حقوق بینالملل، آذربایجان از حق پاسخگویی به اشغالگریها و حملات ارمنستان برخوردار بود.
در این میان بسیار حیرتانگیز است که علیرغم دلایل تاریخی متعدد و مهمتر از آن قطعنامههای شورای امنیت، کشورهایی چون هند و فرانسه و حتی معدود دول منطقه، کردههای طرف ارمنی در این ۳۰ سال را نادیده گرفته و حتی از آزادسازی آن مناطق و بازگشت به جغرافیای سرزمینی آذربایجان ناراحت هستند.
در حالی که ارمنستان به اشغال خاک آذربایجان و استفاده از آن به عنوان اهرم فشار ادامه می داد، جمهوری آذربایجان به کرات با اعلام غیرقابل قبول بودن قطعی این اشغالگری و تأکید بر اینکه قره باغ بی چون و چرا متعلق به آذربایجان است و ارمنستان باید به طور کامل از منطقه خارج شود، مصمم بود تا مناطق اشغال شده خود را آزاد کند.
جنگ دوم قرهباغ بعد از آن شروع شد که نیروهای مسلح ارمنی در تاریخ ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۰، حملات سنگینی به اراضی و روستاهای اطراف قرهباغ انجام دادند و این تبدیل به آخرین قطره کاسه صبر آذربایجان در قبال موضوع قرهباغ شد.
در نهایت ارتش آذربایجان وارد عمل شد و در عرض ۴۴ روز و با تقدیم ۲ هزار و ۹۰۸ شهید، تعداد ۵ شهر، ۴ بخش و ۲۸۶ روستا را از اشغال کرد.
ارمنستان شکست را پذیرفت و نیروهای ارتش این کشور مجبور به ترک استانهای آغدام، کلبجر و لاچین شدند. بار دیگر نوای دلنشین اذان در مساجد شوشا به صدا درآمد و این شهر تاریخی و ارزشمند جهان ترک به وطن بازگشت.
روز دهم نوامبر ارمنستان بیانیه شکست را امضا و الهام علیف، رئیس جمهوری آذربایجان، این روز را به عنوان روز پیروزی اعلام کرد. اما سپس بهدلیل مصادف بودن این روز با سالروز وفات آتاترک به هشتم نوامبر تغییر یافت و هر ساله این روز در میان ترکان دنیا به نیکی یاد میشود و در اکثر کشورهای ترک با برگزاری جشنوارهها و نشستهای مختلف یاد و خاطره شهدای آن را گرامی میدارند.
