از بیروت تا لاسوگاس و از تونس تا رم، تظاهرات حامیان فلسطین در نقاط مختلف جهان گسترش یافته است. مردم با حضور در خیابانها به بمباران بیوقفه غزه توسط اسرائیل اعتراض کردهاند.
شعار «از نهر تا بحر، فلسطین آزاد میشود» به نماد اتحاد در این تجمعات تبدیل شده است. این شعار همچنین با واکنش مقامات غربی مواجه شده که آن را عبارتی ضد یهودی تعبیر میکنند.
یکی از کارشناسان حقوق بشر در خاورمیانه که با نام مستعار «دکتر نانسی سوکولنیک» شناخته میشود و نخواست نام واقعیاش فاش شود، در این زمینه اظهار داشت: این شعار نشاندهنده آن است که فلسطینیان، چه بهعنوان شهروندان اسرائیل و چه ساکنان سرزمینهای اشغالی، با نوعی سرکوب مواجهاند و این وضعیت باید پایان یابد. این شعار بهطورکلی خواستار ایجاد یک دولت فلسطینی یکپارچه از رود اردن تا دریای مدیترانه است.
این عبارت در فولکلور و ترانههای انقلابی فلسطینی ریشهای عمیق دارد و نسخههای متعددی از آن به زبان عربی وجود دارد. یکی از رایجترین این نسخهها «من المیّه للمیّه» است که به شکلی شاعرانه به دریای مدیترانه و رود اردن اشاره میکند.
کارشناسان بر این باورند که این عبارت از اهمیت فرهنگی عمیقی برخوردار بوده و نقشی کلیدی در شکلدهی هویت و ملت فلسطین ایفا میکند. این شعار بر ارتباط با سرزمین، ضرورت استعمارزدایی، آزادی و پایان اشغالگری اسرائیل تأکید داشته و خواهان تشکیل دولتی واحد، فراگیر و مبتنی بر حقوق برابر برای همه است.
بااینحال، گروههای حامی اسرائیل اغلب این عبارت را بهعنوان شعاری حامی حماس معرفی کرده و آن را فراخوان و دعوتی برای نابودی اسرائیل تلقی میکنند. این روایت اسرائیلی بهویژه از زمان آغاز درگیریها در ۷ اکتبر شدت یافته است.
ربط دادن آن به خشونت
پس از برگزاری برخی تظاهرات حامی فلسطین در لندن، سوئلا برافمن وزیر کشور انگلستان روز سهشنبه به مسئولین پلیس این کشور هشدار داد که نسبت به حمل و نمایش پرچمهای فلسطین و سردادن شعارهای حامی فلسطین دقت بیشتری داشته باشند.
برخی از جنبههای اساسی مبارزه آزادیخواهانه فلسطین به طور نادرست تفسیر شده است. برافمن در نامه خود هشدار داد که عبارت «از نهر تا بحر، فلسطین آزاد میشود» باید بهعنوان نشانهای از یک خواسته خشونتآمیز برای نابودی اسرائیل تلقی شود.
پلیس وین نیز روز چهارشنبه موضع مشابهی اتخاذ کرد و یک تظاهرات حامی فلسطین را به دلیل استفاده از عبارت «از نهر تا بحر» ممنوع اعلام کرد. دولت وین این عبارت را بهعنوان فراخوانی به خشونت تلقی کرده و آن را اشارهای به محو اسرائیل از نقشه توصیف کرد.
گرهارد پوئرستل، فرمانده پلیس وین، اظهار داشت که عبارت «از نهر تا بحر، فلسطین آزاد خواهد شد» در اصل شعار سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) بوده که بعدها توسط حماس نیز پذیرفته شده است.
این اولینبار نیست که این شعار با انتقاد مواجه میشود. در سال ۲۰۱۸، شبکه سیانان مارک لامونت هیل، نویسنده و فعال آفریقاییتبار آمریکایی، را به دلیل سخنرانیاش در نشست عمومی سازمان ملل به مناسبت روز جهانی همبستگی با مردم فلسطین که در آن خواستار «فلسطین آزاد، از نهر تا بحر» شده بود، از کار برکنار کرد.
بررسی پیام دراینرابطه
مها نصار، تاریخدان متخصص در قرن بیستم جهان عرب و تاریخ فلسطین، در مقالهای که در سال ۲۰۱۸ با عنوان «عبارت "از نهر تا بحر" به آن معنایی که شما فکر میکنید نیست» منتشر شد، به بررسی ریشههای تاریخی این شعار پرداخته است.
نصار میگوید که ریشههای تاریخی این شعار بسیار فراتر از تأسیس حماس است و بهاندازه مقاومت فلسطین در برابر صهیونیسم قدمت دارد.
او در این مقاله خود مینویسد که درخواست برای آزادی «از نهر تا بحر» در این شعار به تلاشهای گذشته برای تأسیس دولت یهودی در سرزمینهای فلسطینی حدود ۷۶ سال پیش باز میگردد.
در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷، مجمععمومی سازمان ملل تصمیم به تقسیم فلسطین به دو دولت جداگانه گرفت: یکی یهودی و دیگری عربی. درحالیکه یهودیان در فلسطین از این تصمیم استقبال کردند، جمعیت عربی با آن مخالفت شدید کردند. آنها تمام فلسطین، «از نهر تا بحر»، را بهعنوان سرزمینی واحد و جداییناپذیر میدانستند.
پس از رأی سازمان ملل، درگیریهایی میان یهودیان و اعراب در فلسطین رخ داد. شبهنظامیان صهیونیستی حملات خشونتآمیزی انجام دادند که منجر به اخراج فلسطینیها از خانهها و اراضیشان شد.
بسیاری از فلسطینیها عبارت «از نهر تا بحر» را بهعنوان شروعی برای ایجاد دولتی میدانند که در آن بتوانند بهعنوان شهروندانی آزاد زندگی کنند و از تبعیضهای روزانه اسرائیل رهایی یابند.
صدها هزار فلسطینی از خانههای خود اخراج شدند زمانی که دولت اسرائیل در سرزمین تاریخی فلسطین تأسیس شد.
همانطور که سوکولنیک اشاره میکند، اخراجهای جمعی فلسطینیها از «سرزمین اسرائیل» سابقهای طولانی دارد، از نکبه ۱۹۴۷-۱۹۵۲ گرفته تا اخراجهای مستمر از روستاها و محلهها در کرانه باختری اشغالی و قدس شرقی.
علاوه بر این، تحریک به ارتکاب جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت توسط سیاستمداران اسرائیلی که در حال حاضر در دولت هستند، صورت گرفته است.
سوکولنیک میگوید: اگر این جنایات به طور مناسب محکوم و پیگیری نشوند، برخورد با تظاهرکنندگان حامی فلسطین نمایانگر دوگانهسازی است. تعصب واقعی که وزیر کشور انگلستان و پلیس وین ممکن است با آن مواجه شوند، احساسات ضد فلسطینی است.
