کشورهای حوزه خلیج در سالهای اخیر در چارچوب راهبردهای تنوعبخشی اقتصادی، سرمایهگذاریهای گستردهای در حوزه هوش مصنوعی و زیرساختهای دیجیتال انجام دادهاند. این روند در حالی دنبال میشود که تحقق این اهداف به زیرساختهای فیزیکی انتقال داده، بهویژه کابلهای زیردریایی، وابستگی بالایی دارد.
تنگه هرمز که بهطور سنتی بهعنوان مسیر کلیدی انتقال نفت شناخته میشود، اکنون به یکی از گذرگاههای مهم زیرساخت دیجیتال جهانی نیز تبدیل شده است. کابلهای فیبر نوری زیردریایی که از این منطقه عبور میکنند، بخش قابلتوجهی از ترافیک اینترنتی میان آسیا، خاورمیانه و اروپا را منتقل میکنند.
در همین حال، ایران نسبت به آسیبپذیری این کابلها هشدار داده و نگرانیها درباره احتمال هدف قرار گرفتن زیرساختهای حیاتی دیجیتال افزایش یافته است.
کابلهای زیردریایی چیستند و چرا اهمیت دارند؟
کابلهای زیردریایی، کابلهای فیبر نوری یا الکتریکی هستند که در بستر دریا برای انتقال داده و انرژی نصب میشوند. بر اساس اعلام اتحادیه بینالمللی مخابرات، این کابلها حدود ۹۹ درصد از ترافیک اینترنت جهان را منتقل میکنند و نقش کلیدی در خدمات ابری و ارتباطات آنلاین دارند.
مطالعات دانشگاهی نیز این کابلها را لایه فیزیکی اصلی اینترنت مدرن توصیف میکنند، در حالی که ماهوارهها به دلیل ظرفیت محدود، نقش حاشیهای دارند.
کارشناسان هشدار میدهند که آسیب به این کابلها میتواند به کاهش سرعت اینترنت، قطعی ارتباطات و اختلال در فعالیتهای اقتصادی منجر شود. در این زمینه آمده است: «آسیب به کابلها به معنای کند شدن اینترنت یا قطعی آن، اختلال در تجارت الکترونیک، تأخیر در تراکنشهای مالی و پیامدهای اقتصادی ناشی از همه این اختلالات است.»
خطرات چیست؟
بر اساس گزارش کمیته بینالمللی حفاظت از کابلها، با وجود افزایش قابلتوجه طول کابلهای زیردریایی در سالهای اخیر، میزان خرابیها سالانه در حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ مورد باقی مانده است. حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد این خرابیها ناشی از فعالیتهای تصادفی انسانی، بهویژه ماهیگیری و لنگر کشتیها است، هرچند احتمال خرابکاری دولتی نیز وجود دارد.
از دیگر خطرات میتوان به جریانهای زیرآبی، زمینلرزه، آتشفشانهای زیردریایی و طوفانها اشاره کرد. کارشناسان میگویند برای کاهش این خطرات، کابلها دفن یا تقویت شده و مسیرهای ایمنتری برای آنها انتخاب میشود.
در جریان درگیریهای اخیر، برخی زیرساختهای منطقهای از جمله مراکز داده آسیب دیدهاند، اما کابلهای زیردریایی تاکنون از آسیب مستقیم در امان ماندهاند. با این حال، خطر آسیب غیرمستقیم از جمله برخورد لنگر کشتیهای آسیبدیده با کابلها وجود دارد.
در این زمینه آمده است: در شرایط عملیات نظامی فعال، خطر آسیب ناخواسته افزایش مییابد و هرچه این درگیری طولانیتر شود، احتمال چنین آسیبهایی بیشتر میشود.
نمونهای از این خطر در سال ۲۰۲۴ رخ داد، زمانی که یک کشتی تجاری در دریای سرخ پس از حمله، با کشیدن لنگر خود موجب قطع کابلها شد.
جایگزینهای محدود، راهحل آسانی وجود ندارد
تعمیر کابلهای آسیبدیده در مناطق درگیر جنگ با چالشهای متعددی همراه است. علاوه بر خطرات امنیتی، دریافت مجوز برای ورود به آبهای سرزمینی میتواند زمانبر باشد.
در این باره گفته شده است: اغلب یکی از بزرگترین مشکلات در انجام تعمیرات، دریافت مجوز برای ورود به آبهایی است که کابل در آن آسیب دیده است.
پس از پایان درگیریها نیز لازم است بستر دریا مجدداً بررسی شود تا مسیرهای ایمن برای کابلها تعیین شود.
کارشناسان تأکید دارند که آسیب به کابلهای زیردریایی بهمعنای قطع کامل ارتباطات نیست، اما جایگزین مناسبی نیز برای آنها وجود ندارد. در این زمینه تصریح شده است: اینطور نیست که بتوان بهسادگی به ماهوارهها روی آورد. این یک جایگزین واقعی نیست.
همچنین شبکههای مدار پایین زمین بهعنوان راهحلی محدود توصیف شدهاند که در حال حاضر برای ارائه خدمات به میلیونها کاربر مقیاسپذیر نیستند.
