آنچه درباره توافق پیشنهادی آمریکا و ایران میدانیم
در حالی که میانجیگران منطقهای در تلاش برای نهاییسازی توافق میان ایران و آمریکا هستند، اختلافها بر سر آتشبس موقت و بازگشایی تنگه هرمز همچنان پابرجا است.
همزمان با ادامه تلاشها برای دستیابی به توافق، زمان به سرعت به ضربالاجلی نزدیک میشود که دونالد ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز تعیین کرده است.
ترامپ هشدار داده در صورت بستهماندن این گذرگاه حیاتی، زیرساختهای غیرنظامی ایران هدف حمله قرار خواهند گرفت. او در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، با لحنی تند اعلام کرد که در این صورت رهبران ایران، در جهنم زندگی خواهند کرد و افزود: سهشنبه، روز نیروگاهها و پلها خواهد بود، همه در یک روز.
در همین حال، گزارشها نشان میدهد حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران از آغاز جنگ تاکنون نزدیک به ۲۰۰۰ کشته، از جمله کودکان و دهها هزار زخمی بر جای گذاشته است.
طرح آتشبس؛ از توقف فوری درگیری تا توافق جامع
در چارچوب تلاشهای دیپلماتیک، پاکستان طرحی دو مرحلهای برای پایان دادن به درگیری ارائه کرده که به تهران و واشنگتن منتقل شده و میتواند بهسرعت اجرایی شود.
این طرح شامل برقراری آتشبس فوری برای بازگشایی تنگه هرمز و سپس انجام مذاکرات ۱۵ تا ۲۰ روزه با هدف دستیابی به توافقی جامع موسوم به توافق اسلامآباد است.
بر اساس گزارشها، این توافق قرار است از طریق یک یادداشت تفاهم الکترونیکی که پاکستان بهعنوان کانال ارتباطی میان طرفین تسهیل میکند، نهایی شود و همه عناصر آن در همان روز مورد توافق قرار گیرد.
همزمان، گزارشهایی نیز از بررسی آتشبس ۴۵ روزه در قالب یک توافق دو مرحلهای منتشر شده که میتواند مسیر پایان دائمی جنگ را هموار کند.
با این حال، یک مقام ارشد ایرانی اعلام کرده تهران در ازای آتشبس موقت، تنگه هرمز را باز نخواهد کرد. وی تأکید کرده ایران پیشنهاد پاکستان را دریافت کرده و در حال بررسی آن است، اما تحت فشار برای پذیرش ضربالاجلها قرار نخواهد گرفت.
مفاد احتمالی توافق گستردهتر
بر اساس ارزیابیها، توافق نهایی ممکن است شامل تعهد ایران به عدم پیگیری سلاح هستهای در ازای کاهش تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشده باشد.
در این میان، امارات متحده عربی که در جریان جنگ اخیر هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته، تأکید کرده استفاده بدون محدودیت از تنگه هرمز باید بخشی از هرگونه توافق باشد.
مواضع تهران و خطوط قرمز مذاکرات
سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده تهران مواضع و مطالبات خود را در پاسخ به پیشنهادهای آتشبس از طریق واسطهها منتقل کرده است.
وی تأکید کرد: مذاکرات نمیتواند همزمان با اولتیماتوم یا تهدید به جنایات جنگی پیش برود و افزود که خواستههای ایران بر پایه منافع ملی تدوین شده و از طریق کانالهای غیررسمی منتقل شده است.
مقامهای ایرانی پیشتر نیز بر ضرورت دستیابی به آتشبس دائمی همراه با تضمینهایی برای جلوگیری از حملات آینده آمریکا یا اسرائیل تأکید کردهاند.
در مقابل، اسرائیل خواستار گنجاندن برنامه هستهای و موشکی ایران در توافق است و اعلام کرده حتی در صورت دستیابی به توافق با ایران، حملات خود در لبنان را متوقف نخواهد کرد.
نقش میانجیگران و تلاشهای منطقهای
پاکستان بهعنوان یکی از میانجیگران اصلی، پیامها میان تهران و واشنگتن را منتقل کرده و پیشنهاد میزبانی مذاکرات صلح در اسلامآباد را مطرح کرده است.
همچنین ترکیه در کنار مصر و عربستان سعودی در تلاشهای چندجانبه برای تسهیل گفتوگوها و جلوگیری از گسترش بحران نقش داشته است.
تنگه هرمز؛ نقطه کانونی اختلاف
در همین حال، سپاه پاسداران ایران اعلام کرده در حال نهاییسازی آمادگیهای عملیاتی برای اعمال قواعد جدید در تنگه هرمز است و تأکید کرده شرایط عبور و مرور در این آبراه، هرگز به وضعیت سابق باز نخواهد گشت.
این گذرگاه راهبردی از زمان آغاز درگیریها در ۲۸ فوریه تا حد زیادی به روی تردد بینالمللی بسته شده و تنها حداقل عبور کشتیها مجاز بوده است؛ موضوعی که حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز را مختل کرده است.
همچنین گزارش شده ایران و عمان مذاکراتی برای تسهیل عبور کشتیها از این تنگه انجام دادهاند و در داخل ایران نیز پیشنهادهایی برای وضع عوارض و مالیات بر کشتیهای عبوری مطرح شده است.