مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، روز سهشنبه اول سپتامبر در سخنرانی خود در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، به روابط تهران و واشنگتن، تحولات اخیر منطقه و چالشهای امنیتی و اقتصادی پیش روی کشورهای عضو این سازمان پرداخت.
پزشکیان با تأکید بر اهمیت اعتمادسازی و همکاری میان کشورها گفت: امنیت پایدار نه از طریق تقابل، بلکه از مسیر اعتماد متقابل، احترام به حاکمیت کشورها، عدم مداخله در امور داخلی و همکاری میان دولتها حاصل میشود.
او تروریسم، افراطگرایی خشونتآمیز، قاچاق مواد مخدر، جرائم سازمانیافته فراملی، جرائم سایبری و تهدیدات نوظهور امنیتی را از چالشهای موجود برای صلح و ثبات منطقهای برشمرد.
رئیسجمهور ایران همچنین تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی، گسترش سیاستهای یکجانبهگرایانه، استفاده از زور و قدرت نظامی، تحریمهای یکجانبه، استفاده ابزاری از اقتصاد و فناوری و تضعیف اصول حقوق بینالملل را از دیگر عوامل نگرانکننده برای کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای نوظهور دانست.
پزشکیان با اشاره به تحولات اخیر در ایران، لبنان، غزه و کرانه باختری گفت این رویدادها بار دیگر نشان دادهاند که به گفته وی، بیتوجهی به قواعد حقوق بینالملل و ادامه رویکردهای مبتنی بر زور و فشار میتواند امنیت کشورها و ثبات منطقهای و جهانی را تهدید کند.
اظهارات درباره حملات آمریکا و اسرائیل
رئیسجمهور ایران در بخش دیگری از سخنان خود به حملات ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵ و ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ اشاره کرد و آمریکا و اسرائیل را مسئول این حملات دانست. او این اقدامات را مغایر با منشور سازمان ملل، اصل منع توسل به زور و حقوق بینالملل توصیف کرد.
پزشکیان در تشریح رویدادهای روز اول جنگ ۴۰ روزه گفت این حملات با کشته شدن رهبر وقت ایران آغاز شد و اظهار داشت در حمله به مدرسهای در میناب ۱۶۸ دانشآموز و معلم کشته شدند.
او همچنین گفت در همان روز، حملهای به یک ورزشگاه در شهر لامرد استان فارس در مجموع ۲۰۰ کشته و زخمی بر جای گذاشت و این موارد را نمونههایی از حملات روز نخست جنگ خواند.
پزشکیان افزود ایران در جریان این درگیریها با اتکا به نیروهای مسلح و حمایت داخلی، خساراتی سنگین به آمریکا و اسرائیل وارد کرده است.
رئیسجمهور ایران همچنین از سازمان همکاری شانگهای و کشورهای عضوی که حملات علیه ایران را محکوم کرده و با دولت و مردم این کشور ابراز همدردی کرده بودند، قدردانی کرد.
او گفت پس از ۴۰ روز درگیری و حملات گسترده به تأسیسات نظامی و اقتصادی، زیرساختها، مدارس و بیمارستانها در نقاط مختلف ایران، جنگ با برقراری آتشبس پایان یافت.
پزشکیان مدعی شد آمریکا در این جنگ به هیچیک از اهداف از پیش تعیینشده خود دست نیافت و در نهایت ناچار به پذیرش آتشبس شد.
یادداشت تفاهم اسلامآباد
رئیسجمهور ایران در ادامه به مذاکرات پس از جنگ اشاره کرد و گفت حدود سه ماه مذاکره با میانجیگری پاکستان و قطر سرانجام در ۱۸ ژوئن به توافقی منجر شد که به «یادداشت تفاهم اسلامآباد» معروف است.
به گفته پزشکیان، پایبندی آمریکا به این سند که امضای رئیسجمهور آمریکا را نیز در بر داشت، کمتر از دو هفته ادامه یافت و پس از آن اختلافها بر سر اجرای تعهدات آغاز شد.
او افزود نقض تعهدات از سوی آمریکا با واکنش متناسب ایران مواجه شده است.
پزشکیان با اشاره به امکان بازگشت دو طرف به تعهدات گفت چنانچه آمریکا به تعهدات خود در یادداشت تفاهم مزبور بازگردد، ایران نیز بلافاصله عمل متقابل خواهد کرد.
او همچنین گفت: بر خلاف آمریکا، کشور من سابقه درخشانی در عمل به تعهدات و پیمانهای بینالمللی خود دارد و همواره بر اساس اصول حاکم بر حقوق بینالملل حرکت کرده است.
رئیسجمهور ایران در پایان با تأکید بر پیوند امنیت و توسعه، خواستار تمرکز همزمان سازمان همکاری شانگهای بر همکاریهای امنیتی و اقتصادی شد و توسعه تجارت، تسهیل امور گمرکی، گسترش کریدورهای حملونقل و تقویت زنجیرههای تأمین را از زمینههای مهم همکاری اعضا برشمرد.
او همچنین تأسیس «بانک سازمان همکاری شانگهای»، ایجاد «اتحادیه بیمه صادراتی و سرمایهگذاری» و تشکیل «کنسرسیوم انرژی» را بهعنوان سه ابتکار اقتصادی ایران پیشنهاد کرد. رئیسجمهور ایران در حوزه امنیت نیز پیشنهاد ایجاد «مرکز راهبردی مطالعات امنیتی» برای بررسی تهدیدات نوظهور و تشکیل «مجمع پارلمانی کشورهای عضو» برای تقویت گفتوگوهای بینپارلمانی را مطرح و بر آمادگی تهران برای مشارکت در تقویت انسجام، کارآمدی و همگرایی سازمان همکاری شانگهای تأکید کرد.
