تنشها بین هند و پاکستان که بهویژه در کشمیر شدت یافتهاند. این دو کشور که هرکدام تسلیحات هستهای دارند، در طول تاریخ روابط خود، درگیر اختلافات گستردهای بودهاند. در این گزارش به بررسی آخرین تحولات بین هند و پاکستان، تبادل آتش، حملات پهپادی و واکنشهای بینالمللی پرداخته میشود.
حملات و تبادل آتش
در تازهترین درگیریها، ارتش پاکستان اعلام کرده است که بیش از ۲۵ پهپاد هندی به حریم هوایی این کشور تجاوز کردهاند. این پهپادها اهدافی در لاهور، کراچی و نواحی مرزی را هدف قرار دادهاند. به گفته منابع نظامی، در جریان این حملات چهار سرباز زخمی و چندین تأسیسات نظامی آسیب دیدهاند.
هند این حملات را بخشی از یک عملیات «بازدارندگی هدفمند» معرفی کرده و مدعی شده است که مراکز آموزش و استقرار گروههای مسلح ضد هندی را در خاک پاکستان هدف قرار داده است. همزمان، درگیریهای شدید توپخانهای در امتداد خط کنترل (LoC) در کشمیر گزارش شده که بنا به اعلام منابع محلی، منجر به کشته شدن حداقل ۸ غیرنظامی از دو طرف شده است.
تنشهای اخیر میان هند و پاکستان بهویژه در پی حملهای مرگبار به منطقه گردشگری پهلگام در کشمیر تحت کنترل هند آغاز شد. در این حمله ۲۶ نفر کشته شدند و هند، پاکستان را به حمایت از گروههای تروریستی متهم کرد. در مقابل، پاکستان این ادعاها را رد کرده و اعلام کرده است که هند از چنین حملاتی برای توجیه اقدامات نظامی خود استفاده میکند.
در این میان، موضوع تقسیم آبهای سند و تهدید هند به لغو این پیمان نیز نقش مهمی در تشدید تنشها ایفا میکند.
پیمان آبهای سند که در سال ۱۹۶۰ میان هند و پاکستان و با میانجیگری بانک جهانی امضا شد، از جمله معدود موارد همکاری مستمر میان دو کشور بوده است. اما در ژانویه ۲۰۲۳، هند خواستار تجدیدنظر در مفاد این توافق شد؛ درخواستی که پاکستان آن را نقض اصول اولیه قرارداد میداند.
این اختلاف در زمینه مدیریت منابع آبی میتواند پیامدهای فاجعهباری برای کشاورزی و اقتصاد پاکستان داشته باشد. همچنین، به باور بسیاری از تحلیلگران، استفاده ابزاری هند از این مسئله در شرایط تنش نظامی میتواند ابعاد ژئوپلیتیکی بحران را عمیقتر کند.
استفاده از پهپادهای «هاروپ» اسرائیلی و تشدید تنشها
پاکستان همچنین گزارش داده است که هند از پهپادهای «هاروپ» اسرائیلی برای هدف قرار دادن تأسیسات نظامی در پاکستان استفاده کرده است. این پهپادها در مناطقی از جمله کراچی و لاهور سرنگون شدهاند. در پاسخ، هند اعلام کرد که حملات تلافیجویانهای انجام داده و سامانههای پدافند هوایی پاکستان را هدف قرار داده است. این تبادل آتش و حملات متقابل، نشاندهنده تشدید بحرانی است که میتواند به جنگی تمامعیار بین دو کشور منجر شود.
بر اساس گزارشهای ارتش پاکستان، ۱۲ پهپاد هندی سرنگون شدهاند که بیشتر آنها از نوع «هاروپ» ساخت اسرائیل بودهاند. این حملات که همزمان با تبادل آتش در مرز کشمیر رخ دادهاند، به تشدید بحران بین دو کشور دامن زدهاند.
حملات اخیر نهتنها تأسیسات نظامی بلکه مناطق غیرنظامی را نیز هدف قرار دادهاند. در استان سند، سقوط یک پهپاد باعث جانباختن سه کشاورز شد. همچنین در ایالت پنجاب پاکستان، مدارس در مناطق مرزی تعطیل شده و هزاران نفر مجبور به ترک خانههای خود شدهاند.
وضعیت بهداشت روانی مردم، بهویژه کودکان در هر دو سوی مرز، به دلیل تداوم بمباران و نبود امنیت، بهشدت آسیب دیده است.
واکنشهای بینالمللی
در میان این تنشها، جامعه بینالمللی بهشدت نگران افزایش درگیریهاست. سازمان ملل متحد خواستار خویشتنداری و جلوگیری از تشدید خشونتها شده است. این نگرانیها بهویژه به این دلیل است که هر دو کشور دارای تسلیحات هستهای هستند و درگیری میان آنها میتواند پیامدهای جهانی غیرقابل پیشبینی به همراه داشته باشد.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز با همتایان خود در هند و پاکستان گفتوگو کرده و آنها را به تعامل دعوت کرده است. چین، از حمله نظامی هند ابراز تأسف کرده و نگرانی خود را از تحولات ابراز داشته است. روسیه نیز با ابراز نگرانی عمیق از تشدید بحران، تروریسم را محکوم کرده و بر ضرورت مقابله جهانی با این پدیده تأکید کرده است.
ترکیه در این زمینه اظهار نگرانی کرده و حملات هند را خطر آغاز جنگی تمامعیار دانسته است.
تحلیل دلایل استراتژیک هند و پاکستان
در تحلیل دلایل استراتژیک این تنشها، باید به دو عامل مهم اشاره کرد: نخست، رقابتهای طولانیمدت بر سر منطقه کشمیر که هر دو کشور ادعای حاکمیت بر آن را دارند. این رقابتها در مقاطع مختلف به جنگهای خونین و درگیریهای مرزی منجر شدهاند. دوم، مسئله آبهای سند که یکی دیگر از نقاط حساس در روابط دو کشور است.
تنشهای اخیر بین هند و پاکستان نشاندهنده پیچیدگی روابط این دو کشور است. حملات پهپادی، تبادل آتش و تهدیدات متقابل، همگی عواملی هستند که خطر یک درگیری نظامی گسترده را افزایش میدهند. در حالی که واکنشهای بینالمللی، بهویژه از سوی سازمان ملل و کشورهای دیگر، نشاندهنده نگرانیهای جهانی است، حلوفصل مسالمتآمیز این بحران همچنان ضروری به نظر میرسد.
