رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، اعلام کرد توافق دفاع مشترک مکه که میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان امضا شده است، نشاندهنده نوع متفاوتی از تحول است و فرصتی واقعی برای انتقال پیامی مهم به جهان فراهم کرده است.
اردوغان در گفتوگویی با شبکه تلویزیونی الجزیره عربی که ۱۴ آگوست، همزمان با بیستوپنجمین سالگرد تأسیس حزب حاکم عدالت و توسعه (آکپارتی) ضبط شد، اظهار داشت: گردهم آمدن در چنین روزی واقعاً برای ما مایه خوشحالی ویژهای است.
وی افزود: همزمان با مراسم بیستوپنجمین سالگرد، انشاءالله مسیر خود را به سوی دورههای بیستوپنجساله بیشتری ادامه خواهیم داد.
رئیسجمهور ترکیه درباره توافق دفاع مشترک مکه گفت: پیش از هر چیز، توافق مکه نشاندهنده نوع متفاوتی از تحول بود.
وی ادامه داد: امضای این توافق سهجانبه در مکه میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان، فرصتی برای ما فراهم کرد تا پیام مهمی به جهان منتقل کنیم. اینکه این توافق در مکه منعقد شد و ما به عنوان سه کشور به آن دست یافتیم، قدرت بیشتری به ما بخشید و پیام دیگری نیز به جهان منتقل کرد.
اردوغان افزود: معتقدم پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی همگی با رضایت فراوان این توافق را منعقد کردند. امیدوارم این توافق خیر و برکت به همراه داشته باشد.
وی با اشاره به اینکه این پیمان در دورهای دشوار میان آمریکا و ایران امضا شده است، گفت این توافق پیامی مهم برای صلح جهانی ارسال میکند.
اردوغان اظهار داشت: آن را پیامی مهم برای صلح جهانی میدانم، زیرا ترکیه کشوری است که در کنار صلح ایستاده است و انتخاب مکه نیز گامی مهم در مسیر صلح بوده است.
وی افزود: در روند میان ایران و آمریکا، همواره تأکید کردهایم که از صلح حمایت میکنیم. پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی نیز به عنوان کشورهایی که چنین روندی را در حمایت از صلح دنبال میکنند، در جایگاه حامیان صلح قرار گرفتهاند.
اردوغان تأکید کرد: ما به عنوان مدافعان صلح، در دوره پیشرو نیز به عنوان کشورهایی که در پی صلح هستند، این مسیر را ادامه خواهیم داد.
سازوکار دفاع جمعی
اردوغان در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا توافق مکه مشابه ماده ۵ پیمان ناتو درباره دفاع جمعی است، گفت: هر آنچه در ماده ۵ ناتو وجود دارد، به شکلی مشابه در این رویکرد دفاع مشترک نیز مطرح است؛ به این معنا که اگر مشکلی به وجود آید، این سه کشور امکان خواهند داشت اقدامات لازم را به صورت مشترک انجام دهند.
وی افزود: چه موضوع مربوط به ترکیه باشد، چه عربستان سعودی یا پاکستان، اگر هر یک از این سه کشور هدف حمله قرار گیرد، از آنجا که این یک پیمان دفاع مشترک است، سه کشور امکان خواهند داشت در برابر چنین حملهای از یکدیگر دفاع کنند.
اردوغان همچنین اظهار داشت: فراتر از این سه کشور، کشورهای دیگری نیز میتوانند در هر زمان به ما بپیوندند. این توافق فقط به عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان محدود نیست.
وی ادامه داد: کشورهای دیگری نیز ممکن است بخشی از این توافق شوند. هنگام امضای توافق اعلام کردیم که اگر کشورهای دیگری در آینده مایل به پیوستن باشند، درِ ما باز خواهد ماند و این در را باز نگه داشتهایم.
رئیسجمهور ترکیه افزود: اگر مصر تمایل داشته باشد، این سه کشور میتوانند به توافق برسند و در را به روی مصر نیز باز کنند.
جنگ آمریکا علیه ایران
اردوغان درباره جنگ با مشارکت آمریکا، اسرائیل و ایران گفت خواسته او این است که هرچه سریعتر صلح برقرار شود.
وی با اشاره به بسته شدن تنگه هرمز که پیش از جنگ حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت از آن عبور میکرد، گفت این وضعیت مشکلاتی ایجاد کرده است.
اردوغان افزود: باید هرچه سریعتر این مسیر را دوباره باز کنیم و اطمینان یابیم که جریان انتقال نفت جهان بار دیگر بدون وقفه برقرار شود.
وی گفت: ما از این موضوع حمایت میکنیم و ایران نیز از آن حمایت میکند. امید ما این است که اگر تردد دریایی در تنگه هرمز به صورت رایگان از سر گرفته شود، بسیار مناسبتر خواهد بود.
رئیسجمهور ترکیه افزود: عبور رایگان برای ازسرگیری تردد در آنجا بسیار سودمند خواهد بود.
اردوغان در پاسخ به پرسشی درباره موضع ترکیه در قبال حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و حملات تلافیجویانه تهران به کشورهای حاشیه خلیج گفت: ما قطعاً طرفدار جنگ نیستیم.
وی ادامه داد: ما طرفدار صلح هستیم؛ اما اسرائیل بازیگر اصلی پشت این جنگ است. اسرائیل به طور مداوم جنگ را تشویق کرده و جنگ را برگزیده است. در نتیجه این رویکرد، بسیاری از کشورهای دیگر بهای سنگینی پرداختهاند. مسئولیت اصلی بر عهده اسرائیل است.
اردوغان درباره تلاشهای میانجیگرانه قطر و پاکستان میان آمریکا و ایران گفت هر دو کشور مسئولیتهای مهمی بر عهده گرفتهاند و ابراز اطمینان کرد که این تلاشها ادامه خواهد یافت.
وی گفت: همه ما دست در دست یکدیگر خواهیم داد و پیش از هر چیز، وحدت و همبستگی خود را به عنوان مسلمانان حفظ خواهیم کرد.
سفر به دمشق
اردوغان همچنین درباره روابط با دولت جدید سوریه به ریاست احمد الشرع و حملات اسرائیل به سوریه گفت: نهادهای دولتی ما روابط بسیار خوبی با سوریه دارند و ما این وحدت و همبستگی را حفظ میکنیم.
وی افزود: سوریه برادر ماست. ما هرگز سوریه را تنها نخواهیم گذاشت. سوریه در این روند توجه و حمایت برادران خود را خواهد دید و نباید هیچ نگرانی داشته باشد.
رئیسجمهور ترکیه درباره حمایت آنکارا از ثبات سوریه گفت: هر آنچه ترکیه باید برای ثبات سوریه انجام دهد، به طور کامل انجام میدهیم و در آینده نیز ادامه خواهیم داد.
اردوغان درباره نقش آنکارا در روند منتهی به سقوط حکومت بشار اسد نیز گفت: خدا را شکر، رئیسجمهور الشرع و همکارانش بهخوبی میدانند که ما چه اقداماتی انجام دادهایم.
وی افزود: ما هر مسئولیتی را که بر عهدهمان بود انجام دادیم و در دوره پیشرو نیز همین مسیر را ادامه خواهیم داد. انشاءالله در نخستین فرصت به دمشق سفر خواهم کرد.
حملات اسرائیل به لبنان
اردوغان همچنین درباره حملات اسرائیل به لبنان، سفر جوزف عون، رئیسجمهور لبنان، به ترکیه و روابط دوجانبه سخن گفت.
وی اظهار داشت: این حملات علیه لبنان عمیقاً ما را اندوهگین میکند. در اینجا با رئیسجمهور گفتوگو کردیم. در دوره پیشرو نیز هر حمایتی که بتوانیم از لبنان انجام دهیم، ادامه خواهیم داد.
رئیسجمهور ترکیه با تأکید بر اهمیت حمایت آمریکا از روند صلح در لبنان گفت: با تحقق این امر، باید لبنان را از این حلقه آتش نجات دهیم.
اردوغان درباره حملات اسرائیل به لبنان گفت: در حال حاضر، اسرائیل طرف مهاجم است.
وی افزود: لبنان همچنان تحت حملات مستمر اسرائیل قرار دارد. باید هرچه سریعتر لبنان را از این حملات رها کنیم.
اردوغان ادامه داد: این موضوع را با آمریکا بررسی کردهایم و گفتوگوها را ادامه خواهیم داد. من در جریان سفر آقای دونالد ترامپ به ترکیه نیز این موضوع را با وی مطرح کردم و در دوره پیشرو نیز گفتوگوهایمان را با او ادامه خواهیم داد.
نمیتوانیم غزه را تنها بگذاریم
اردوغان درباره ادامه حملات اسرائیل به غزه، با وجود آتشبس اکتبر ۲۰۲۵، گفت: نمیتوانیم غزه را تنها بگذاریم. هر مسئولیتی که در قبال غزه بر عهده ما بوده است، تا امروز انجام دادهایم و در آینده نیز انجام خواهیم داد.
وی درباره پذیرش مفاد آتشبس از سوی حماس، از جمله حرکت به سوی مرحله دوم، کنار رفتن از اداره غزه و موافقت با کنار گذاشتن سلاحها، گفت: حماس تمام همبستگی صادقانهای را که میتوانست، نشان داده است، اما از سوی اسرائیل چنین رویکرد مثبتی وجود نداشته است.
اردوغان افزود: اسرائیل با حمله به لبنان و غزه به سیاستهای تهاجمی خود ادامه میدهد.
وی با اشاره به گفتوگوهای خود با رئیسجمهور آمریکا درباره اسرائیل گفت: میبینم که ترامپ از این تحولات ناراضی است. ما نیز همه هشدارهای لازم را مطرح میکنیم و به این کار ادامه خواهیم داد.
اردوغان در پاسخ به پرسشی درباره ادبیات خصمانه برخی سیاستمداران و رسانههای اسرائیلی علیه ترکیه گفت: اگر کسی به جای صلح، جنگ و حمله به ترکیه را انتخاب کند، ترکیه نه از چنین جنگی خواهد ترسید و نه از آن اجتناب خواهد کرد.
وی افزود: این را بسیار صریح میگویم؛ ما نمیخواهیم چنین وضعیتی را تجربه کنیم.
روابط با سودان
اردوغان با اشاره به روابط با سودان، که از سال ۲۰۲۳ درگیر جنگ داخلی است، گفت: تحولات سودان را مثبت ارزیابی نمیکنم، اما ما همچنان هر حمایتی را که در توان داریم از سودان انجام میدهیم.
وی روابط خود با عبدالفتاح البرهان، رئیس شورای حاکمیتی سودان، را بسیار خوب توصیف کرد و افزود: سودان واقعاً دارای مدیریتی معتدل و مطلوب است.
اردوغان ادامه داد: البرهان اخیراً مهمان ما بود و با یکدیگر گفتوگو کردیم. من واقعاً رهبر سودان را در این مرحله، رهبری شایسته این کشور میدانم.
رئیسجمهور ترکیه درباره تحولات لیبی نیز گفت: روابط ما با لیبی با استحکام ادامه دارد.
وی افزود: ما لیبی را در اقداماتی که انجام میدهد تنها نخواهیم گذاشت. بهویژه از طریق شرکت نفت ترکیه، اقداماتی برای توسعه مشترک ذخایر نفتی لیبی انجام دادهایم و این اقدامات را ادامه میدهیم.
برنامه جنگندههای اف-۳۵
اردوغان درباره روابط با آمریکا گفت: در حال حاضر، انتظار داریم آقای ترامپ به وعدهای که درباره جنگندههای اف-۳۵ داده است، عمل کند.
وی افزود: او درباره اف-۳۵ها به ما تعهدی داده است و عمل به این وعده برای ترکیه اهمیت دارد. انتظار داریم این تعهد عملی شود.
رئیسجمهور ترکیه در پاسخ به پرسشی درباره مهمترین موضوعات میان ترکیه و آمریکا گفت: موضوعاتی مرتبط با صنایع دفاعی وجود دارد. علاوه بر آن، اقداماتی که در زمینه حجم تجارت انجام دادهایم و در آینده انجام خواهیم داد نیز مطرح است.
اردوغان با تأکید بر اینکه اسرائیل بخشی از روابط ترکیه و آمریکا نیست، گفت: ما هرگز اسرائیل را در گفتوگوهای خود بر سر میز قرار ندادهایم.
وی افزود: طرف گفتوگوی ما آمریکا است. ما با گفتوگو با آمریکا درباره این مسائل، اقدامات خود را انجام میدهیم و ادامه خواهیم داد.
روابط با روسیه، اتحادیه اروپا و جهان عرب
اردوغان درباره روابط با مسکو گفت: روابط ما با روسیه بسیار خوب است. این روابط را از طریق دیپلماسی تلفنی مستمر ادامه میدهیم.
وی افزود: وزرای من به طور منظم با همتایان روس خود گفتوگو میکنند و آنها نیز با وزرای من تماس دارند. به این ترتیب، رایزنیهای خود را ادامه میدهیم.
رئیسجمهور ترکیه در پاسخ به پرسشی درباره روابط ترکیه با اتحادیه اروپا گفت: اروپا ۵۳ سال است که ترکیه را به عضویت نپذیرفته و به نظر نمیرسد در آینده نیز تمایلی به این کار داشته باشد.
وی افزود: اما ما درِ عضویت را نبستهایم. همچنان خواهان پیوستن به اتحادیه اروپا هستیم.
اردوغان گفت عضویت در اتحادیه اروپا اولویت ترکیه نیست و تأکید کرد که در صورت رد آنکارا، این اتحادیه متضرر خواهد شد. وی همچنین ضمن تأکید بر قدرت نظامی و وحدت ترکیه، خواستار همبستگی با جهان عرب شد.
