جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران و بسته شدن تنگه هرمز، بزرگترین اختلال ثبتشده در عرضه نفت از نظر میزان کاهش روزانه تولید را رقم زده است.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) اعلام کرد که بحران کنونی، در صورت در نظر گرفتن پیامدهای پایانی بحران گاز اروپا ناشی از جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، شدیدترین اختلال انرژی در تاریخ جهان محسوب میشود.
ابعاد این بحران موجب شده است تا مقایسههایی با شوکهای انرژی گذشته، از جمله تحریم نفتی اعراب در سال ۱۹۷۳، انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ و جنگ خلیج در سال ۱۹۹۱، دوباره مطرح شود.
در سال ۱۹۷۳، تولیدکنندگان عرب به رهبری عربستان سعودی در واکنش به حمایت کشورهای غربی از اسرائیل در جنگ با مصر، تحریم نفتی علیه این کشورها اعمال کردند.
برخلاف بحرانهای پیشین، جنگ ایران بهطور همزمان عرضه نفت خام، گاز طبیعی، فرآوردههای پالایششده و کودهای شیمیایی را تحت تأثیر قرار داده و آسیبپذیریهای جدیدی را که در نتیجه افزایش تقاضای جهانی، گسترش پیوندهای تجاری و نقش پررنگتر خاورمیانه در تأمین سوختهای نهایی ایجاد شدهاند، آشکار کرده است.
آژانس بینالمللی انرژی پیشتر اعلام کرده بود که اوج کاهش عرضه در بحران کنونی به بیش از ۱۲ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی معادل ۱۱.۵ درصد از تقاضای جهانی نفت که پیشبینی میشود در سال جاری بهطور متوسط حدود ۱۰۴.۳ میلیون بشکه در روز باشد.
بر اساس اعلام این نهاد، میزان کاهش روزانه عرضه در بحران کنونی از اوج کاهش عرضه در تحریم نفتی اعراب در سال ۱۹۷۳ (۴.۵ میلیون بشکه در روز)، انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ (۵.۶ میلیون بشکه در روز) و جنگ خلیج در سال ۱۹۹۱ (۴.۳ میلیون بشکه در روز) بیشتر است.
این درگیری همچنین موجب توقف حدود یکپنجم تولید گاز طبیعی مایع (LNG) جهان در قطر شده است. در حالی که در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۹۰ مصرف گاز در سطح جهانی بهمراتب کمتر بود، صنعت گاز طبیعی مایع در آن زمان هنوز در مراحل ابتدایی قرار داشت و قطر نخستین صادرات خود را در این حوزه در سال ۱۹۹۶ انجام داد.
اختلال کنونی علاوه بر نفت و گاز، بازار فرآوردههای سوختی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. جنگ جاری باعث اختلال در تولید و صادرات میلیونها بشکه در روز از سوخت در پالایشگاههای منطقه خلیج شده و کمبودهایی در سوخت جت و گازوئیل ایجاد کرده است.
بر اساس برآوردها، این درگیری تاکنون ۵۲ روز ادامه داشته و با فرض کاهش روزانه ۱۲ میلیون بشکه، حدود ۶۲۴ میلیون بشکه از عرضه جهانی نفت را کاهش داده است.
حتی در صورت دستیابی سریع به توافق صلح، انتظار میرود اختلال در عرضه برای ماهها و در مورد گاز حتی برای سالها ادامه یابد که میتواند تأثیر تجمعی نهایی را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ با وجود کاهش اوج عرضه به میزان ۵.۶ میلیون بشکه در روز، در مجموع به کاهش تجمعی بیشتری منجر شد.
بر اساس دادههای وزارت انرژی ایالات متحده، انقلاب ایران بین سالهای ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۱ بهطور متوسط موجب کاهش ۳.۹ میلیون بشکه در روز در تولید نفت خام این کشور شد که در مجموع به کاهش حدود ۴.۲۷ میلیارد بشکه طی سه سال انجامید، هرچند بخش قابل توجهی از این کاهش توسط کشورهای همسایه ایران در خلیج جبران شد.
