برهانالدین دوران، رئیس مرکز ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه، روز شنبه در جریان سخنرانی خود در مراسم افتتاحیه هفدهمین مجمع الجزیره در دوحه قطر اعلام کرد که جنگها دیگر به میدانهای نبرد فیزیکی محدود نیستند و بهطور فزاینده از طریق روایتسازی، پلتفرمهای دیجیتال و مدیریت ادراک پیش برده میشوند؛ وی محور اصلی این رویداد را چارچوبی برای مواجهه همزمان با پیامدهای حملات اسرائیل علیه غزه و دگرگونی نظام بینالملل توصیف کرد.
دوران با اشاره به موضوع این نشست با عنوان «مسئله فلسطین و توازن قدرت منطقهای در چارچوب جهانی چندقطبیِ در حال ظهور»، اعلام کرد که این چارچوب از شرکتکنندگان میخواهد علاوه بر واقعیتهای ویرانگر حملات اسرائیل علیه غزه، به تغییرات عمیقتر در نظام بینالملل نیز توجه کنند.
وی با بیان اینکه بیش از ۲۰ سال است گفته میشود جهان در حال گذار است، تأکید کرد این روایت دیگر کافی نیست و جهان نه فقط در حال گذار، بلکه از مرحله گذار عبور کرده است.
دوران افزود مفروضاتی که نظام بینالمللی پس از جنگ را شکل داده بود دچار گسست شده، هنجارهای تعیینکننده رفتار قابلقبول تضعیف شده و نسلکشی به مرکز سیاست جهانی بازگشته است؛ نه بهعنوان استثنا، بلکه بهعنوان واقعیتی که تحمل میشود.
رئیس مرکز ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه با اشاره به ناکامیهای تکرارشونده و ساختاری نهادهایی که برای جلوگیری از چنین تراژدیهایی طراحی شدهاند، تصریح کرد که نظام کنونی با تکهتکهشدن، رقابت و فرسودگی نهادی تعریف میشود و افزود رقابت قدرتهای بزرگ هرچه بیشتر بر دستورکارهای جهانی غالب میشود و در چنین شرایطی، عدمقطعیت به واقعیتی ساختاری تبدیل شده است.
دوران ادامه داد که آنچه این دوره را متمایز میکند، ادغام کامل جنگ اطلاعاتی در منطق درگیریهاست و توضیح داد جنگها دیگر فقط در میدانهای نبرد فیزیکی رخ نمیدهند، بلکه از طریق روایتها، پلتفرمهای دیجیتال و مدیریت ادراک دنبال میشوند.
وی با اشاره به نقش بازیگران غیردولتی مانند شرکتهای فناوری، مالکان پلتفرمها و طراحان الگوریتمها، هشدار داد شکل تازهای از سلطه در حال شکلگیری است که مبتنی بر کنترل الگوریتمی است و تعیین میکند چه چیزی دیده شود، چه چیزی معتبر تلقی شود و چه چیزی ناپدید شود.
دوران در ادامه، با طرح این پرسش که وقتی سلسلهمراتب فرو میریزد، نهادها تضعیف میشوند و قدرت پراکنده میشود، چه اصلی میتواند نظم ایجاد کند، اظهار داشت که پاسخ «عدالت» است؛ عدالتی که به گفته وی صرفاً یک آرمان اخلاقی نیست و باید بهعنوان اصل بنیادین نظم سیاسی در نظر گرفته شود.
وی افزود عدالت مشروعیت تولید میکند و در جایی که عدالت وجود دارد، نظم درونی میشود نه اینکه تحمیل شود. وی همچنین تأکید کرد عدالت بدون حقیقت ممکن نیست و حقیقت نیز بدون شرایطی که از آن محافظت کند دوام نمیآورد.
دوران اظهار داشت منطقه از میراث تمدنی برخوردار است که حقیقت و عدالت را به هم پیوند میدهد و با اشاره به سنت فکری از فارابی تا ابنخلدون افزود این میراث میآموزد تمدنها از طریق مشروعیت، انسجام و هدف اخلاقی پایدار میمانند.
رئیس مرکز ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه سپس اظهار داشت خاورمیانه با بحرانهای همپوشان روبهرو است و مرکز ثقل در حال جابهجایی است؛ بهگونهای که نفوذ دیگر فقط با معیارهای نظامی سنجیده نمیشود، بلکه ظرفیت اقتصادی، شبکههای دیپلماتیک و اهرم بازسازی نیز اهمیت دارد.
وی تصریح کرد مرز میان حوزههای امنیتی و انسانی فرو ریخته و در حالی که بازیگران منطقهای ظرفیتهای بیسابقهای دارند، در هماهنگی با یکدیگر دچار مشکلاند. دوران تأکید کرد بدون اقدام جمعی، قدرت فردی نمیتواند ثبات پایدار ایجاد کند.
دوران در ادامه اظهار داشت جنگها فقط با آتشبس پایان نمییابند و پایان پایدار آنها به حکمرانی، بازسازی و چارچوبهای سیاسی نیاز دارد. وی چشمانداز ترکیه را مبتنی بر «مالکیت منطقهای» تشریح کرد و افزود این رویکرد بر اولویت دادن به عاملیت محلی، امکانپذیر کردن دیپلماسی منطقهای و تقویت ظرفیت جمعی استوار است و افزود مشکلات منطقه راهحلهای منطقهای میخواهد.
دوران در بخش دیگری از سخنان خود هشدار داد اگر بازیگران منطقه نتوانند منازعات خود را مدیریت کنند، این منازعات به سوخت آنارشی جهانی تبدیل میشوند و در عین حال افزود که منطقه اکنون در موقعیتی قرار دارد که میتواند یا به مهار بحران جهانی کمک کند یا آن را عمیقتر سازد.
وی از موج بیسابقه ناامنی سخن گفت که به گفته وی از ترکیب درگیری نظامی، فاجعههای انسانی، فشارهای اقتصادی، جنگ اطلاعاتی و قطبیسازی ناشی میشود و افزود در غزه این ناامنی در آشکارترین شکل از جمله ویرانی گسترده، آسیب روانی عمیق و فروپاشی انسانی دیده میشود.
رئیس مرکز ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه سپس از بازیگران منطقهای و کشورهای حوزه خلیج خواست حول سه اولویت پایان دادن به جنگ، جلوگیری از آوارگی و پیوند دادن بازسازی به امکانپذیری سیاسی، حفاظت و ثبات پایدار متحد شوند.
دوران اظهار داشت ترکیه برای حمایت از صلح جهانی گامهای ملموسی برداشته و از کشورهای منطقه خواسته است در این مسئولیت سهیم شوند و تأکید کرد ثبات فقط از طریق همکاری فراگیر، اعتماد متقابل و خرد جمعی به دست میآید. وی در این زمینه به روند عادیسازی میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان، کریدور غلات میان روسیه و اوکراین و نقش تسهیلگر ترکیه در بحران ایران اشاره کرد.
وی همچنین با ضرورت طرح معماری جدید امنیت منطقهای تصریح کرد این چارچوب باید ظرفیت مشترکی برای مقابله با تهدیدهای بیرونی نیز ایجاد کند و افزود ترکیه به ایجاد سازوکارهای متنوع همکاری برای رسیدگی به ریسکهای جدید کمک میکند.
دوران اظهار داشت هدف نهایی از این تلاشها ساختن یک زیستبوم اطلاعات، دانش و دیپلماسیِ متعلق به خودِ منطقه است که واقعیتهای منطقه را بازتاب دهد، خرد جمعی را تقویت کند و به نظم جهانی متوازنتر کمک کند.
رئیس مرکز ارتباطات ریاستجمهوری ترکیه در ادامه تأکید کرد منطقه باید مالکیت روایت خود را بازپس بگیرد و افزود روایت قدرت است و هرکس معنا را تعریف کند، نظم را شکل میدهد؛ وی افزود منطقه باید نویسندگی داستان خودش را نه برای افسانهسازی، بلکه برای بیان مأموریت تمدنی خود با وضوح و اعتمادبهنفس پس بگیرد.
دوران با اشاره به فراخوان رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، برای «جهانی عادلانهتر» اظهار داشت این موضوع صرفاً بیان امید نیست، بلکه یک چشمانداز راهبردی است. وی تصریح کرد جهان از پیش تغییر کرده و مسئولیت اکنون این است که اطمینان حاصل شود تغییر در مسیر درست رخ میدهد؛ موضوعی که به گفته وی به همکاری فرامرزی، مقاومت در برابر سلطه الگوریتمی، دفاع از حقیقت، بازگرداندن عدالت و شهامت تصور یک نظم جهانی تازه بر پایه کرامت و مشروعیت نیاز دارد.
دوران در پایان اظهار داشت از این مسیر است که حقیقت به عدالت تبدیل میشود، عدالت به نظم تبدیل میشود و منطقهای که زمانی درباره آن سخن گفته میشد، به منطقهای بدل میشود که خودش سخن میگوید.
