در سال ۱۹۹۱، مطالعات مربوط به تدوین الفبای مشترک ترکی آغاز شد. در پی این مطالعات، در نشست شورای ترک (کنگره دوستی، برادری و همکاری دولت‌ها و جوامع ترک) که در تاریخ ۲۱ تا ۲۳ مارس ۱۹۹۳ در آنتالیا برگزار شد، تصمیم مشترکی مبنی بر اضافه‌شدن حروف «Q»، «X»، «W»، «Ň»، و «Ə» به الفبای جمهوری ترکیه اتخاذ گردید. این تصمیم که توسط شورای ترک پذیرفته شده بود، در صورت اجرا می‌توانست الفبای ۳۴ حرفی را حداقل به‌صورت پروتکلی در بخش قابل‌توجهی از جهان ترک به کار گیرد.

سومین نشست کمیسیون الفبای مشترک جهان ترک با همکاری آکادمی ترک و انجمن زبان ترکی، در تاریخ ۹ تا ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۴ در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان برگزار شد. در این نشست که با حضور اعضای کمیسیون از کشورهای عضو سازمان دولت‌های ترک (TDT) برگزار گردید، بر روی پیشنهاد الفبای مشترک ترکی توافق نهایی حاصل شد. این الفبای ۳۴ حرفی، با درنظرگرفتن لهجه‌های مختلف جهان ترک و نیازهای زبانی، طراحی شده است.

بیانیه ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۴ درباره الفبای مشترک

کمیسیون الفبای مشترک جهان ترک در تاریخ ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۴ بیانیه‌ای رسمی منتشر کرد. در این بیانیه تأکید شده است که در تدوین الفبای مشترک ۳۴ حرفی، ویژگی‌های منحصربه‌فرد زبانی و آوایی لهجه‌های مختلف ترکی با دقت در نظر گرفته شده است و تمامی آن‌ها در قالب یک الفبای واحد بازنمایی خواهند شد. این بیانیه همچنین بر اهمیت نقش این الفبا در تسهیل ارتباطات میان جوامع ترک و ایجاد وحدت در نوشتار و اصطلاحات تأکید می‌کند.

کمیسیون مشترک الفبای ترک، با استناد به اهداف مندرج در توافقنامه نخجوان و چشم‌انداز جهان ترک ۲۰۴۰، تأکید دارد که به صورت جدی در حال کار بر تدوین و نهایی‌سازی این الفبای مشترک است.

پروژه تدوین الفبای مشترک ترکی، با اتکا به پژوهش‌های زبان‌شناسی معاصر و بررسی دقیق ویژگی‌های زبانی و آوایی شاخه‌های مختلف زبان ترکی، با هدف پوشش کامل و جامع صداهای موجود در این زبان‌ها طراحی شده است. در این راستا، هر واج متمایز باید به‌وسیله یک حرف مجزا نشان داده شود تا یادگیری و درک آن برای گویندگان تسهیل گردد.

کمیسیون پس از مطالعات گسترده در زمینه الفبای مشترک ترکی به این نتیجه رسید که الفبای ۳۴ حرفی لاتین که در سال ۱۹۹۱ پیشنهاد شده بود، به دلیل پوشش کامل آواهای زبان‌های ترکی و طراحی ساده آن، می‌تواند به‌عنوان گزینه‌ای مناسب برای یکپارچگی نوشتاری در میان زبان‌های ترکی مطرح شود.

 تأکید کمسیون بر کاراکترهای خاص در الفبای مشترک

در این بیانیه همچنین تأکید شده است که کاراکترهای ویژه‌ای برای نمایش صحیح صداهایی که در الفبای لاتین سنتی موجود نیستند، ضروری است و کمیسیون بر سر استفاده استاندارد از این نشانه‌ها به توافق رسیده است.

هدف اصلی این بیانیه، رسمی‌سازی توافقات کمیسیون و تأییدپذیرش الفبای مشترک ترکی بر پایه لاتین است. کمیسیون از تمامی ذی‌نفعان درخواست حمایت از این الفبا کرده و اعلام نموده است که این الفبا برای تأیید نهایی به نهادهای مربوطه در تمامی کشورهای عضو و ناظر سازمان کشورهای ترک ارسال خواهد شد.