نشست پیشروی ناتو در آنکارا در مقطعی مهم برای این ائتلاف برگزار میشود؛ در شرایطی که تحولات اوکراین و خاورمیانه، نقش ترکیه در معادلات امنیتی ناتو را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده است.
در حالی که پایتخت ترکیه برای میزبانی از رهبران کشورهای عضو ناتو در روزهای ۷ و ۸ جولای آماده میشود، این نشست جایگاه ترکیه را در این ائتلاف و نقش آن را در معادلات امنیتی دریای سیاه، خاورمیانه و جنوبشرق اروپا بیش از پیش مورد توجه قرار دهد.
ترکیه از زمان پیوستن به ناتو در سال ۱۹۵۲، به یکی از مشارکتکنندگان اصلی نظامی این ائتلاف تبدیل شده است. ترکیه میزبان ساختارهای مهم فرماندهی ناتو بوده، در مأموریتهایی از بالکان تا افغانستان حضور داشته و صنایع دفاعی آن به یکی از تأمینکنندگان مهم فناوریهای نوین نظامی تبدیل شده است.
در آستانه سیوششمین نشست ناتو، نقش در حال تحول ترکیه در این ائتلاف از چند منظر قابل بررسی است.
از متحد دوران جنگ سرد تا مشارکتکننده جهانی
مسیر ترکیه به سوی ناتو بلافاصله پس از پایان جنگ جهانی دوم آغاز شد. آنکارا در آن دوره، در پی فشارهای سیاسی و امنیتی اتحاد جماهیر شوروی بر سر تنگههای ترکیه، همکاریهای امنیتی خود را با کشورهای غربی گسترش داد.
ترکیه در سال ۱۹۵۰، در چارچوب فرماندهی سازمان ملل، یک تیپ نظامی به جنگ کره اعزام کرد؛ اقدامی که به تقویت روند عضویت آن در ناتو کمک کرد.
ترکیه در ۱۷ اکتبر ۱۹۵۱ پروتکل الحاق را امضا کرد و ورود خود به چارچوب این ائتلاف را رسمیت بخشید. در ۱۸ فوریه ۱۹۵۲، ترکیه همزمان با یونان و در نخستین دور گسترش ناتو، رسماً به این ائتلاف پیوست.
در دوران جنگ سرد، ترکیه به یکی از اعضای مهم ناتو در بخش جنوبشرقی این ائتلاف تبدیل شد و میزبان زیرساختهای مهم نظامی، از جمله پایگاه هوایی اینجرلیک در آدانا بود.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ترکیه نقش خود را فراتر از دفاع سرزمینی گسترش داد و به یکی از مشارکتکنندگان اصلی ناتو در مأموریتهای برونمرزی حفظ صلح و تثبیت وضعیت تبدیل شد.
نقش راهبردی ترکیه در ائتلاف
ترکیه در بخش جنوبشرقی ناتو و در نقطه اتصال اروپا، آسیا و خاورمیانه قرار دارد؛ موقعیتی که به آن جایگاهی مهم در ساختار امنیتی ائتلاف داده است.
ترکیه همچنین بر اساس کنوانسیون مونترو ۱۹۳۶، کنترل دسترسی به دریای سیاه از طریق تنگههای بسفر و داردانل را در اختیار دارد. این موضوع به آنکارا امکان میدهد در زمان درگیریها، عبور و مرور دریایی را تنظیم کند.
ترکیه پس از آمریکا، دومین نیروی نظامی فعال بزرگ در میان اعضای ناتو را در اختیار دارد.
در حالی که هزینههای دفاعی و تقسیم بار مسئولیتها از محورهای اصلی نشست پیشرو به شمار میرود، ترکیه در شرایطی وارد این نشست میشود که بر اساس گزارش سالانه ۲۰۲۵ ناتو، هزینههای دفاعی خود را به حدود ۲.۳ درصد تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵ افزایش داده است.
ترکیه همچنین ۶.۳۰۱ درصد از بودجههای مشترک ناتو را تأمین میکند و از این نظر در میان ۳۲ عضو ائتلاف، در رتبه هفتم قرار دارد.
بر اساس اعلام وزارت امور خارجه ترکیه، پیشبینی میشود مشارکت مالی ترکیه در بودجههای مشترک ناتو در سال ۲۰۲۶ به ۳۴۲ میلیون دلار، معادل ۳۰۰ میلیون یورو، و تا سال ۲۰۳۰ به ۷۰۸ میلیون دلار، معادل ۶۲۰ میلیون یورو برسد.
ترکیه همچنین ۶۵ درصد از بازار جهانی صادرات پهپادهای مسلح را در اختیار دارد؛ حوزهای که به یکی از مؤلفههای مهم در فناوریهای نظامی معاصر تبدیل شده است.
حضور ترکیه در مأموریتهای ناتو
نیروهای ترکیه در دهههای اخیر در عملیاتهای متعدد ناتو، از جمله در بوسنی و هرزگوین، کوزوو، افغانستان و عراق مشارکت داشتهاند.
پس از پایان جنگ سرد، ترکیه حضور خود را در عملیاتهای مدیریت بحران و حمایت از صلح، بهویژه در بالکان، گسترش داد.
در میانه دهه ۱۹۹۰، نیروهای ترکیه در عملیاتهای ناتو در منطقه بالکان حضور یافتند و در نیروی اجرای صلح و نیروی تثبیت در بوسنی و هرزگوین مشارکت کردند.
ترکیه همچنان یکی از بزرگترین مشارکتکنندگان در نیروی حافظ صلح کوزوو، موسوم به KFOR، است. سرلشکر اوزکان اولوتاش از ترکیه، بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ در دو دوره جداگانه فرماندهی این مأموریت چندملیتی حافظ صلح را بر عهده داشت.
ترکیه که از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ یکی از مشارکتکنندگان اصلی در مأموریت ناتو در افغانستان بود، پس از حملات ۱۱ سپتامبر، هزاران نیرو را به نیروی بینالمللی کمک به امنیت و سپس به مأموریت «حمایت قاطع» اعزام کرد.
نیروهای ترکیه دو بار فرماندهی تیپ چندملیتی در کابل را بر عهده گرفتند و در تأمین امنیت مراکز مهم لجستیکی و فرودگاه بینالمللی پایتخت افغانستان نقش داشتند.
از سال ۲۰۱۸ تا زمان خروج نیروهای ناتو از بغداد در مارس ۲۰۲۶، ترکیه یکی از مشارکتکنندگان مهم در حوزه نیروی نظامی و مشاورهای در مأموریت ناتو در عراق بود و در ظرفیتسازی منطقهای برای مبارزه با تروریسم نقش ایفا کرد.
میزبانی از زیرساختهای کلیدی ناتو
ترکیه همچنین میزبان زیرساختهای کلیدی ائتلاف است؛ از جمله مقر فرماندهی نیروی زمینی متفقین ناتو، موسوم به LANDCOM، که در سال ۲۰۱۲ در ازمیر تأسیس شد.
ناتو نیز در زمان بحران از ترکیه حمایت کرده است. پس از زمینلرزههای ۶ فوریه ۲۰۲۳، متحدان ناتو تیمهای جستوجو و نجات، کمکهای پزشکی و سرپناه موقت به ترکیه اعزام کردند؛ اقدامی که اصل همبستگی جمعی در این ائتلاف را نشان داد.
نشست آنکارا دومین بار خواهد بود که ترکیه میزبان رهبران ناتو میشود؛ پیش از این، نشست سال ۲۰۰۴ این ائتلاف در استانبول برگزار شده بود.
