در پی حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران و حملات تلافیجویانه تهران، پیامدهای اقتصادی این درگیریها به تدریج در سطح جهان آشکار شده و موجب افزایش قیمت انرژی، اختلال در حملونقل دریایی و تشدید نگرانیها درباره امنیت غذایی در برخی کشورهای کمدرآمد شده است.
گزارشها نشان میدهد ادامه این درگیری با افزایش قیمت انرژی و کود شیمیایی، کاهش شاخصهای بورس و پیچیدهتر شدن تصمیمگیری بانکهای مرکزی در زمینه کنترل تورم همراه بوده است.
این تحولات پس از آن شدت گرفت که ایران در واکنش به حملات موشکی آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه ــ حملاتی که به کشته شدن علی خامنهای، رهبر ایران، انجامید ــ تنگه هرمز را مسدود کرد؛ گذرگاهی راهبردی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند.
موریس آبستفلد، اقتصاددان ارشد پیشین صندوق بینالمللی پول، اعلام کرد سناریویی که سالها یکی از نگرانیهای اصلی درباره درگیری با ایران محسوب میشد اکنون به واقعیت تبدیل شده است.
در پی اختلال در یکی از مهمترین مسیرهای کشتیرانی جهان، قیمت نفت از کمتر از ۷۰ دلار در هر بشکه در ۲۷ فوریه به حدود ۱۲۰ دلار در اوایل روز دوشنبه افزایش یافت و سپس به نزدیکی ۹۰ دلار عقبنشینی کرد.
افزایش قیمت نفت همچنین موجب بالا رفتن قیمت سوخت شده است. انجمن خودروی آمریکا اعلام کرد میانگین قیمت بنزین در ایالات متحده از کمتر از ۳ دلار در هر گالن در هفته گذشته به ۳.۴۸ دلار رسیده است. این افزایش قیمت در اروپا و آسیا ــ که وابستگی بیشتری به انرژی خاورمیانه دارند ــ میتواند محسوستر باشد.
کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بینالمللی پول، هشدار داد هر ۱۰ درصد افزایش پایدار در قیمت نفت میتواند تورم جهانی را حدود ۰.۴ واحد درصد افزایش داده و تولید اقتصادی جهان را تا ۰.۲ درصد کاهش دهد.
اقتصاددانان همچنین هشدار دادهاند بسته شدن تنگه هرمز میتواند عرضه روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت را مختل کند؛ حجمی که به گفته سیمون جانسون، اقتصاددان مؤسسه فناوری ماساچوست، ظرفیت جایگزین کافی برای آن در بازار جهانی وجود ندارد.
با این حال برخی کارشناسان معتقدند اقتصاد جهانی ممکن است بتواند این شوک را تحمل کند؛ همانگونه که در سالهای اخیر با پیامدهای جنگ روسیه و اوکراین و نیز تعرفههای گسترده آمریکا در سال ۲۰۲۵ سازگار شده است.
در عین حال، تأثیر این درگیری در کشورهای مختلف یکسان نخواهد بود. کشورهای واردکننده انرژی از جمله کشورهای اروپایی، ژاپن، کره جنوبی، هند و چین با افزایش هزینههای انرژی روبهرو خواهند شد، در حالی که برخی تولیدکنندگان نفت خارج از منطقه درگیری مانند نروژ، روسیه و کانادا ممکن است از قیمتهای بالاتر نفت سود ببرند.
کارشناسان همچنین هشدار دادهاند اختلال در تنگه هرمز میتواند بازار جهانی کود شیمیایی را نیز تحت تأثیر قرار دهد، زیرا حدود ۳۰ درصد صادرات جهانی کود از جمله اوره، آمونیاک، فسفات و گوگرد از این مسیر عبور میکند؛ موضوعی که میتواند هزینههای کشاورزی را افزایش داده و به رشد قیمت مواد غذایی در جهان منجر شود.
