در روز چهارشنبه ۱۴ آگوست ۲۰۲۴، سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام کرد که به دلیل شیوع یک نوع جدید و مرگبار از ویروس ام‌پاکس در جمهوری دموکراتیک کنگو و کشورهای همسایه‌اش، وضعیت اضطراری جهانی بهداشت عمومی اعلام کرده است. تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان بهداشت جهانی، این وضعیت را «بسیار نگران‌کننده» توصیف کرد.

ممکن است بپرسید: «آیا این ویروس قبلاً نام دیگری نداشت؟» بله! این بیماری پیش‌تر آبله میمون نامیده می‌شد. به‌دنبال فشار از سوی کارشناسان بهداشت عمومی، به‌ویژه از کشورهای آفریقایی، سازمان بهداشت جهانی در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۲ نام این ویروس را به «ام‌پاکس» تغییر داد. این تغییر نام نه‌تنها به‌منظور دقت علمی بلکه برای جلوگیری از انگ و نژادپرستی بود.

مجله پزشکی لنست در آن زمان نوشت: شیوع این بیماری علاوه بر مسائل علمی، برخی عادت‌های ناخوشایند جامعه ما را به نمایش گذاشت: «انگ‌زدن، نژادپرستی و تبعیض». در انجمن‌های آنلاین، برخی افراد به طور نژادپرستانه این بیماری را به «بیماری میمون‌ها» و مردم آفریقا نسبت می‌دادند. این نوع انگ‌زدن نه تنها به افراد آسیب می‌زند، بلکه باعث می‌شود که مردم از مراجعه برای تشخیص، واکسن یا درمان خودداری کنند و این به شیوع بیماری کمک می‌کند.

تاریخ طولانی از جنجال‌ها در مورد نام‌گذاری بیماری‌ها وجود دارد که بیماری‌ها به نام مکان‌های جغرافیایی یا گروه‌های انسانی نام‌گذاری شده‌اند و این اغلب پیامدهای مضر به دنبال داشته است، به همین دلیل کارشناسان بهداشت عمومی همواره تلاش کرده‌اند تا از نسبت‌دادن نام‌های جغرافیایی، نژادی یا حیوانی به بیماری‌ها خودداری کنند. چنین نام‌گذاری‌هایی می‌تواند منجر به اشتباهات جدی در درک منشأ و شیوع بیماری‌ها شود.

در خصوص نام به چه صورت؟

یکی از نمونه‌های مشهور آن آنفلوآنزای اسپانیایی است. این بیماری که در واقع پاندمی H1N1 بین سال‌های ۱۹۱۸ و ۱۹۲۰ بود، باوجود نامش، اصلاً در اسپانیا آغاز نشده بود. بلکه منبع آن ایالت کانزاس در ایالات متحده بود. اسپانیا به دلیل وضعیت بی‌طرفی‌اش در جنگ جهانی اول، اطلاعات بیشتری درباره این بیماری منتشر می‌کرد، درحالی‌که کشورهای دیگر اخبار را سانسور می‌کردند. به همین دلیل، این پاندمی بیشتر با اسپانیا مرتبط شد.

به‌عنوان مثالی دیگر، سندرم داون زمانی به نام «مغولیسم» شناخته می‌شد. در نهایت، تلاش‌های علمی و اجتماعی برای حذف این اصطلاح نژادپرستانه موفق شد و نام‌گذاری جدیدی برای این بیماری استفاده شد.

نمونه جدیدتر به سال ۲۰۲۰ و ویروس COVID-19 مربوط می‌شود. در آن زمان، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، دونالد ترامپ، به دلیل نامیدن ویروس کرونا به‌عنوان «ویروس چینی» مورد انتقاد قرار گرفت. او حتی در تجمع‌های عمومی به طور مکرر از واژه‌های نژادپرستانه‌ای مانند «آنفلوانزای چینی» و «کروناویروس چینی» استفاده کرد. دیگر واژه‌هایی که برخی از قانون‌گذاران جمهوری‌خواه استفاده می‌کردند عبارت بودند از: «آنفلوانزای چینی»، «کروناویروس چینی»، و «کروناویروس ووهان»، ترامپ در مقابل انتقادها از این اصطلاحات نژادپرستانه و بیگانه‌ستیزانه بر گفته‌های خود پافشاری کرد.

او در یک تجمع انتخاباتی در اوکلاهاما در ژوئن ۲۰۲۰ گفت: من می‌توانم نام این ویروس را کونگ فلو بنامم، می‌توانم ۱۹ نسخه مختلف از نام‌ها را بیان کنم.

در آن زمان، بسیاری احساس می‌کردند که انتخاب این واژه‌ها یک تلاش برای منحرف‌کردن توجه از نحوه بد مدیریت دولت ترامپ در مواجهه با شیوع سریع ویروس کرونا در ایالات متحده است. آنها احساس می‌کردند که ترامپ در حال تغییر موضوع است، اما او در این فرایند جان افراد آسیایی‌تبار در ایالات متحده را به خطر انداخت. این واژه‌ها باعث تشدید تبعیض و خشونت علیه افراد آسیایی‌تبار در ایالات متحده شد. سازمان‌های مختلف گزارش دادند که بین مارس ۲۰۲۰ و ژوئن ۲۰۲۱ بیش از ۹۰۰۰ حادثه ضد آسیایی در این کشور ثبت شده است.

او در یک کنفرانس خبری از گفته خود این چنین دفاع کرد: چون از چین آمده است. اصلاً نژادپرستانه نیست، اصلاً نه! و افزود: من می‌خواهم دقیق باشم!

اما اصطلاحات دقیق تعیین‌شده توسط سازمان بهداشت جهانی باید «کووید-۱۹» یا «SARS-CoV-2» می‌بودند و پافشاری ترامپ بر نام‌گذاری آن با هر نام دیگری نادرست، مضر و سیاسی بود. روابط ایالات متحده و چین از مدت‌ها پیش پیچیده و پرتنش بوده است، زیرا این دو غول اقتصادی درگیر یک کشمکش ژئوپلیتیکی برای قدرت و نفوذ هستند.

بااین‌حال، برای زندگی در یک «تمدن سالم»، مجله لنست در دسامبر ۲۰۲۲ توصیه کرد که جامعه باید مسئولیت بپذیرد و «این گونه رفتارهای غیرقابل‌قبول» را در نام‌گذاری بیماری‌ها به‌شدت محکوم کند. استفاده از نام‌های بی‌طرف هنگام کشف ویروس‌ها و بیماری‌های آنها اولین قدم است، اما قطعاً راه‌حل نهایی نخواهد بود مگر اینکه رفتار انسانی تغییر کند.