در ترکیه، ساحا اکسپو ۲۰۲۶ به‌عنوان بزرگ‌ترین نمایشگاه دفاعی نه‌تنها در مقیاس کشور، بلکه در مقیاس سراسر اروپا برگزار شد. هم از نظر وسعت و هم به‌واسطه نوآوری‌هایی که ارائه کرد، بازتاب گسترده‌ای داشت و به‌روشنی نشان داد که ترکیه مدرن به سطح کاملاً جدیدی از توسعه دست یافته است.

آمار این رویداد تحسین‌برانگیز است؛ بیش از ۱۷۰۰ شرکت در این نمایشگاه حضور داشتند و شمار بازدیدکنندگان به صدها هزار نفر رسید.

در چارچوب برنامه‌های تجاری، ۱۸۲ مراسم امضای قرارداد به ارزش قابل توجه ۸ میلیارد دلار برگزار شد. در مجموع، بیش از هزار نمونه از محصولات دفاعی در معرض دید عموم قرار گرفت که ۲۰۳ محصول برای اولین‌بار در ساحا اکسپو ۲۰۲۶ به نمایش درآمدند.

اما مهم‌ترین غافلگیری که جهان را وادار کرد بار دیگر به توان نظامی آنکارا نگاه کند، رونمایی از پروژه موشک بالستیک قاره‌پیمای «ییلدیریم‌خان» بود؛ نامی که به معنای خان صاعقه‌ها است.

این پروژه به نماد عبور ترکیه از چارچوب یک بازیگر صرفاً منطقه‌ای تبدیل شد. ییلدیریم‌خان با توان هدف قرار دادن اهدافی در فاصله تا ۶۰۰۰ کیلومتر، به‌طور بالقوه تمام خاورمیانه، اروپا و همچنین بخش بزرگی از آسیا و آفریقا را پوشش می‌دهد.نمایش چنین سلاحی در واقع اعلام مستقیم ورود ترکیه به باشگاه قدرت‌های نظامی جهانی است.

مشخصات فنی این موشک قاره‌پیما بارز و ستودنی است؛ حداکثر سرعت آن به ۲۵ ماخ می‌رسد؛ یعنی ۲۵ برابر سرعت صوت، و وزن محموله جنگی آن ۳۰۰۰ کیلوگرم است. برای درک ابعاد این قدرت کافی است گفته شود که تنها یک اصابت از چنین موشکی می‌تواند تقریباً هر پایگاه نظامی مدرن را به‌طور کامل نابود کند.

در حال حاضر در منطقه خاورمیانه هیچ کشوری موشکی با چنین بردی در اختیار ندارد. حتی ایران نیز با وجود پیشرفت‌های قابل توجه در حوزه موشکی، فعلاً تنها سامانه خرمشهر -۴ (که با نام خیبر نیز شناخته می‌شود) را در اختیار دارد که برد آن به ۲۵۰۰ کیلومتر محدود است.

یکی دیگر از نوآوری‌های مهم، موتور توربوفن قدرتمند گؤچ‌خان (GÜÇHAN) بود. طبق مشخصات اعلام‌شده، این موتور توان تولید نیروی رانش ۴۲ هزار پوندی را دارد؛ رقمی که با موتور آمریکایی پرت اند ویتنی اف۱۳۵ مورد استفاده در جنگنده‌های نسل پنجم اف-۳۵ قابل مقایسه است.
وضعیت صنعت موتور‌سازی در ترکیه هر روز جذاب‌تر می‌شود. برای جنگنده ملی «کاآن» نیز موتور اختصاصی TF-35000 با رانش ۳۵ هزار پوند توسط شرکت TEI  زیرمجموعه توساش که برای تأمین موتورهای داخلی هوانوردی ترکیه تأسیس شده در حال توسعه است.

ظهور موتور قدرتمندتر گؤچ‌خان این پرسش منطقی را مطرح می‌کند که چرا ترکیه به دومین پروژه در این سطح نیاز دارد؟ احتمالاً یک نوع موتور دیگر پاسخگوی بلندپروازی‌های آنکارا نیست، یا شاید در آینده نزدیک شاهد رونمایی از جنگنده‌ای کاملاً جدید باشیم.

افزون بر این، مقامات ترکیه پیش‌تر اشاره کرده بودند که کاآن در آینده ممکن است نسخه‌ای سبک‌تر و تک‌موتوره نیز داشته باشد؛ نسخه‌ای که قدرت بالای موتور جدید می‌تواند کاملاً با آن سازگار باشد.
این اقدامات نشان‌دهنده تلاش ترکیه برای دستیابی به استقلال کامل فناورانه در صنعت هوانوردی است. آنکارا درس‌های مهمی از سال‌های گذشته گرفته؛ زمانی که برنامه‌های کلیدی دفاعی این کشور با فشارهای خارجی روبه‌رو شدند. برای نمونه، پروژه تانک آلتای به‌دلیل تحریم آلمان در زمینه تأمین موتور با تأخیر جدی مواجه شد و صادرات هلی‌کوپترهای آتاک تی ۱۲۹ نیز به‌علت نبود مجوزهای آمریکا با مشکل روبه‌رو شد؛ مسئله‌ای که صادرات آن‌ها به پاکستان را محدود کرد.

امروز این مشکلات در حال تبدیل شدن به گذشته هستند. هلی‌کوپترهای ترکیه به موتورهای داخلی TS-1400 مجهز می‌شوند که پیش‌تر آزمایش‌های موفقی را پشت سر گذاشته‌اند. یکی از اولین هلی‌کوپترهایی که به موتور داخلی مجهز شد، هلی‌کوپترچندمنظوره سریالی «گؤک‌بی تی۶۲۵» بود.
با توجه به تجربه سال‌های گذشته، توسعه موتور اختصاصی برای جنگنده نسل پنجم هم‌زمان با طراحی خود هواپیما آغاز شد. به همین دلیل، پنجره وابستگی که طی آن کاآن با موتورهای خارجی پرواز خواهد کرد، تنها ۲ تا ۴ سال خواهد بود.
هم‌زمان با این روند، شرکت توساش نیز به‌طور فعال در حال گسترش ظرفیت‌های تولیدی خود است. ساخت کارخانه‌ای جدید اعلام شده که امکان تولید ۲۴ فروند هواپیمای اضافی در سال را فراهم می‌کند (در حال حاضر ظرفیت موجود بین ۶ تا ۹ فروند در سال است).
آغاز تولید انبوه نیز به‌صورت رسمی تأیید شده است. شرایط تحویل‌ها به این شرح است:

• سال‌های ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۰: نیروی هوایی ترکیه اولین محموله شامل ۲۰ جنگنده نسخه بلوک-۱مجهز به موتورهای آمریکایی را دریافت خواهد کرد.

•  از سال ۲۰۳۰: تولید انبوه نسخه بلوک-۲ آغاز می‌شود که به‌طور کامل به موتورهای ساخت ترکیه مجهز خواهد بود.

آسلسان؛ قلب فناوری صنایع دفاعی ترکیه

یکی از چشمگیرترین غرفه‌های نمایشگاه متعلق به غول فناوری ترکیه یعنی شرکت آسلسان بود.
این شرکت امروز در داخل کشور تمام رکوردها را شکسته و با حفظ جایگاه گران‌قیمت‌ترین شرکت ترکیه از نظر ارزش بازار، به سرمایه‌ای معادل ۴۳ میلیارد دلار رسیده است. آسلسان اکنون از نظر ارزش بازار در رتبه یازدهم شرکت‌های دفاعی جهان قرار دارد.

آسلسان به‌حق شرکت شماره یک در بخش دفاعی ـ فناوری جمهوری ترکیه محسوب می‌شود. بدون مشارکت این شرکت، نه موفقیت پهپادهای افسانه‌ای بایراکتار تی‌بی۲ ممکن بود و نه هیچ پروژه شاخص دیگری در صنایع دفاعی ترکیه، حتی پروژه ییلدیرم خان هم غیرممکن بود.
محصولات این شرکت در واقع سیستم عصبی تجهیزات مدرن ترکیه به‌شمار می‌روند؛ از ریزتراشه‌ها و اویونیک گرفته تا پیچیده‌ترین سامانه‌های اپتیکی، حسگرها و رایانه‌های پروازی، امروز تقریباً هیچ پروژه بلندپروازانه‌ای در حوزه تسلیحات در ترکیه بدون فناوری‌های آسلسان قابل اجرا نیست و همین مسئله این شرکت را به ستون اصلی امنیت ملی تبدیل کرده است.

در تصویر ارائه شده، تنها بخش کوچکی از طیف گسترده حسگرها، سامانه‌های ارتباطی و ریزتراشه‌های توسعه‌یافته توسط آسلسان دیده می‌شود. در واقع، سبد محصولات این شرکت شامل بیش از هزار سامانه مشابه است که در تمامی پروژه‌های مهم دفاعی کشور، از جمله جنگنده نسل پنجم کاآن، به‌کار گرفته شده‌اند.
موفقیت ترکیه در تولید سامانه‌های اپتیکی نیز شایسته توجه ویژه است. به‌واسطه توسعه‌های آسلسان، ترکیه اکنون تمام نیازهای خود در حوزه اپتیک از سامانه‌های زمینی و هوایی گرفته تا پیچیده‌ترین سامانه‌های ماهواره‌ای را به‌طور کامل تأمین می‌کند. این فناوری‌های پیشرفته نه‌تنها نیازهای ارتش ملی را پوشش می‌دهند، بلکه به ده‌ها کشور جهان صادر می‌شوند و رقابت‌پذیری فناوری ترکیه را در سطح جهانی اثبات می‌کنند.

سامانه‌های تهاجمی دریایی نسل جدید قلیچ و طوفان

در بخش دریایی نمایشگاه، آسلسان نوآوری‌های راهبردی مهمی را معرفی کرد؛ اولین شناورهای انتحاری زیرسطحی و سطحی خودران کشور که قرار است قواعد بازی را در عملیات‌های ساحلی و اعماق دریا تغییر دهند.

خانواده سامانه‌های زیرسطحی خودران شامل مدل‌های «قلیچ ۱۰» و «قلیچ ۲۰۰» است.

• قلیچ ۱۰ کامیکازه: سامانه‌ای فشرده و خودران که برای شناسایی، رهگیری و نابودی دقیق اهداف زیرسطحی و سطحی دشمن طراحی شده است.

• قلیچ ۲۰۰ کامیکازه: سامانه‌ای سنگین با برد عملیاتی بلند. این سامانه دارای شعاع گشت‌زنی گسترده بوده و قادر است در فاصله‌های دور از پایگاه، ضربات سنگینی به اهداف بزرگ دریایی وارد کند.

یکی دیگر از رویدادهای مهم در بخش سامانه‌های دریایی، رونمایی از شناور سطحی بدون سرنشین (USV) «طوفان» بود. این شناور یک قایق انتحاری پرسرعت مجهز به کلاهک انفجاری قدرتمند و مقاوم در برابر عوامل خارجی است.

ویژگی‌های کلیدی  طوفان آسلسان

•  هوش گروهی؛ این سامانه‌ها می‌توانند به‌صورت گروهی (سوارم) عمل کرده و برای ایجاد آرایش‌های تهاجمی پیچیده و نامتقارن به زیرگروه‌ها تقسیم شوند؛ آرایش‌هایی که مقابله با آن‌ها تقریباً غیرممکن است.

• · هوش مصنوعی؛ سامانه به‌صورت مستقل اهداف را بر پایه تحلیل تصاویر شناسایی و دسته‌بندی می‌کند و همچنین مانورهای پیچیده فرار و عبور از موانع را انجام می‌دهد.

• ·  خودمختاری و بقاپذیری؛ به‌لطف سامانه‌های پیشرفته ارتباطی و ناوبری، طوفان حتی در شرایط اخلال GPS (GNSS) یا قطع کامل ارتباط با اپراتور نیز می‌تواند مأموریت‌های رزمی را با کارایی بالا اجرا کند.

دیجیتالی‌سازی میدان نبرد؛ دوربین‌های هوشمند هدف‌گیری از آسلسان قونیه

یکی دیگر از بخش‌های مورد توجه، محصول شرکت زیرمجموعه آسلسام قونیه بود؛ سامانه جدید هدف‌گیری هوشمند که برای تفنگ‌های تک‌تیرانداز و دیگر سلاح‌های سبک طراحی شده است.

قابلیت‌های هوشمند این سامانه شامل موارد زیر است:

• بالستیک خودکار؛ هوش مصنوعی داخلی فوراً فاصله تا هدف را محاسبه می‌کند، اهداف را (اعم از تجهیزات یا نیروی انسانی) شناسایی کرده و مسیر لازم برای شلیک را تنظیم می‌کند. سامانه همچنین عوامل جوی از جمله جهت باد و نوع کالیبر مورد استفاده را در نظر می‌گیرد.

• ایمنی و شناسایی؛ وجود قابلیت «خودی ـ دشمن» خطر شلیک اشتباه به نیروهای خودی یا غیرنظامیان را به حداقل می‌رساند.

• مقابله با پهپادها؛ سامانه برای مقابله با پهپادهای FPV نیز سازگار شده و نقطه پیش‌دستی لازم برای هدف قرار دادن اهداف پرسرعت هوایی را به تیرانداز نشان می‌دهد.

امنیت فناوری نیز در این سامانه مورد توجه قرار گرفته است؛ دستگاه به جی‌پی‌اس و قابلیت غیرفعال‌سازی از راه دور مجهز است. در صورت افتادن سلاح به دست دشمن، ستاد فرماندهی می‌تواند فوراً تمام قابلیت‌های سامانه را غیرفعال کند. به گفته نمایندگان آسلسان قونیه، این سامانه‌ها از هم‌اکنون وارد یگان‌های پیاده ارتش ترکیه شده‌اند و کارایی هر سرباز را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهند.

روکتسان و جهش در حوزه هایپرسونیک؛ تایفون بلوک ۴

شرکت روکتسان یکی از مهم‌ترین دستاوردهای خود یعنی موشک بالستیک هایپرسونیک تایفون بلوک ۴ را معرفی کرد.

مرحله مهم بعدی نمایشگاه، ارائه محصولات روکتسان بود که در میان آن‌ها موشک بالستیک هایپرسونیک تایفون بلوک ۴ جایگاه ویژه‌ای داشت. این نسخه اولین‌بار در اواخر سال ۲۰۲۵ معرفی شد و اگرچه مشخصات دقیق تاکتیکی ـ فنی آن همچنان محرمانه باقی مانده، جامعه کارشناسی برد احتمالی آن را بین ۸۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر و سرعت آن را بیش از ۵ ماخ برآورد می‌کند.

جالب آن‌که توسعه این موشک شاید حتی از ساخت سامانه قاره‌پیمای ییلدیرم‌خان نیز پیچیده‌تر باشد. در نگاه اول این موضوع پارادوکسیال به نظر می‌رسد، زیرا موشک قاره‌پیما از نظر برد و سرعت بسیار قدرتمندتر است. اما راز این مسئله در ماهیت خود سلاح‌های هایپرسونیک نهفته است.

در حالی که موشک‌های قاره‌پیما مانند ییلدیرم‌خان در مسیر بالستیک قابل پیش‌بینی حرکت می‌کنند فناوری‌ای که حتی کشورهای نه‌چندان بزرگ نیز آن را در اختیار دارند (در واقع بیش از ۷ یا ۸ کشور در جهان قادر به ساخت چنین موشک‌هایی هستند) هایپرسونیک واقعی به رویکردی کاملاً متفاوت نیاز دارد.

یک موشک واقعی هایپرسونیک که تایفون بلوک ۴ در این دسته قرار می‌گیرد باید نه‌تنها به سرعت بالاتر از ۵ ماخ برسد، بلکه توانایی مانور فعال و تغییر مسیر در حین پرواز را نیز داشته باشد.

همین غیرقابل پیش‌بینی بودن، آن را تقریباً در برابر سامانه‌های مدرن پدافند هوایی و موشکی شکست‌ناپذیر می‌کند. به همین دلیل، کارشناسان نظامی در آمریکا و اروپا اغلب برخی پروژه‌های ایرانی را هایپرسونیک واقعی نمی‌دانند؛ زیرا با وجود سرعت کافی، فاقد مانورپذیری هستند و همچنان در چارچوب موشک‌های بالستیک عادی قرار می‌گیرند.

این‌که ترکیه هنوز از انتشار جزئیات کامل تایفون بلوک ۴  خودداری می‌کند، تنها بر پیچیدگی و منحصربه‌فرد بودن این پروژه تأکید دارد. ساخت موشک هدایت‌پذیر هایپرسونیک در خط مقدم علوم نظامی قرار دارد و تاکنون تنها آمریکا، روسیه و چین به آن دست یافته‌اند. آنکارا با اطمینان در مسیر تبدیل شدن به چهارمین عضو این باشگاه نخبه حرکت می‌کند.

فناوری‌های انسانی؛ مهمات فوق‌دقیق نشتر

یکی از بخش‌های مورد توجه ساحا اکسپو ۲۰۲۶، رونمایی از مهمات فوق‌دقیق نسل جدید با نام نشتر (به معنای تیغ جراحی) بود. این سامانه که توسط روکتسان توسعه یافته، مفهومی کاملاً جدید در زرادخانه صنایع دفاعی ترکیه به شمار می‌رود. مأموریت اصلی نشتر خنثی‌سازی هدف با حداقل خسارت جانبی است؛ قابلیتی که از طریق استفاده از ضربه جنبشی و تخریب مکانیکی به‌جای انفجار شیمیایی سنتی حاصل می‌شود.

در درگیری‌های مدرن که به‌طور فزاینده در مناطق متراکم شهری رخ می‌دهند، نیاز به هدف‌گیری دقیق و جلوگیری از تلفات غیرنظامیان به اولویت تبدیل شده است.  نشتر به‌عنوان جایگزینی مؤثر برای مهمات انفجاری سنتی مطرح می‌شود. این سامانه که بر پایه مهمات اثبات‌شده MAM-L ساخته شده، به مکانیزمی ویژه مجهز است که درست پیش از برخورد با هدف و از طریق حسگر مجاورتی فعال می‌شود.

تفاوت اساسی این سامانه در آن است که نابودی هدف نه با موج انفجار، بلکه با تیغه‌های برنده ویژه‌ای انجام می‌شود که لحظه‌ای پیش از برخورد باز می‌شوند. این ساختار غیرانفجاری از پراکندگی کنترل‌نشده ترکش‌ها جلوگیری کرده و خسارت به زیرساخت‌های اطراف را به حداقل می‌رساند و در نتیجه اثری دقیق و جراحی‌گونه ایجاد می‌کند.
توسعه چنین سامانه‌هایی نشان می‌دهد که ترکیه به‌طور فعال در فناوری‌هایی سرمایه‌گذاری می‌کند که هدف آن‌ها کاهش حداکثری خطر برای غیرنظامیان است. این رویکرد، تصویری از ارتش ترکیه به‌عنوان یکی از پیشرفته‌ترین و انسانی‌ترین ارتش‌های جهان ترسیم می‌کند که صنایع دفاعی خود را بر پایه دقت و کاهش خسارت جانبی بنا کرده است؛ رویکردی که آن را از بسیاری ارتش‌های معاصر متمایز می‌کند.

از دفاع تا پیشرفت غیرنظامی؛ انتقال فناوری

فعالیت‌های روکتسان مدت‌هاست از چارچوب نیازهای صرفاً نظامی فراتر رفته است. یکی از روشن‌ترین نمونه‌های این موضوع در ساحا اکسپو ۲۰۲۶، ارائه ماکت موشک حامل فضایی «شیمشک-۲» بود که برای برنامه‌های فضایی طراحی شده است. این پروژه روند مهم جهانی را نشان می‌دهد؛ انتقال تدریجی فناوری‌های نظامی به بخش غیرنظامی؛ روندی که به محرک قدرتمند توسعه فناورانه کشور تبدیل می‌شود.
تاریخ علم نشان می‌دهد که بسیاری از فناوری‌های تحول‌آفرین جهان امروز از اینترنت و جی‌پی‌اس گرفته تا موتورهای جت، نمایشگرهای لمسی و سامانه‌های هوش مصنوعی ابتدا برای نیازهای نظامی توسعه یافتند و سپس به محصولات غیرنظامی تبدیل شدند. ترکیه امروز دقیقاً همین مسیر را دنبال می‌کند.

در کنار پروژه‌های فضایی روکتسان، آسلسان نیز سهم مهمی در بخش غیرنظامی دارد. این شرکت که پیش‌تر دستگاه‌های تنفس مصنوعی تولید کرده بود، اکنون به‌طور فعال بر توسعه سامانه‌های MRI داخلی کار می‌کند و استانداردهای دقت نظامی را وارد حوزه سلامت می‌کند. هم‌زمان، بایراکتار پروژه بلندپروازانه «جزری» را دنبال می‌کند؛ نمونه اولیه خودروی پرنده‌ای که می‌تواند در آینده چهره حمل‌ونقل شهری را تغییر دهد.
این راهبرد نشان می‌دهد که توسعه صنایع دفاعی تنها برای تقویت توان نظامی نیست. صنایع دفاعی به کارخانه تربیت نیروی انسانی و مهم‌ترین آزمایشگاه فناوری‌های آینده تبدیل می‌شود؛ فناوری‌هایی که می‌توانند برای ترکیه جایگاه رهبری در صنایع دانش‌بنیان غیرنظامی ایجاد کنند.

فناوری‌های اس‌تی‌ام پاسخ به چالش‌های جنگ مدرن

بخش مهمی از ساحا اکسپو ۲۰۲۶ به محصولات شرکت STM اختصاص داشت؛ شرکتی که درک عمیقی از تجربه درگیری‌های محلی اخیر نشان داد. مهندسان اس‌تی‌ام با بررسی جنگ‌های شرق اروپا و خاورمیانه، بر توسعه ابزارهای ارزان و انبوه برای مقابله با تهدیدهای جدید تمرکز کرده‌اند.

تجربه استفاده از پهپادهای اف‌پی‌وی نشان داد که استفاده از سامانه‌های گران‌قیمت پدافند هوایی برای مقابله با پهپادهای ارزان از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه نیست. استفاده گسترده از پهپادهایی مانند «شاهد» پیش‌تر کشورهای خلیج و پایگاه‌های آمریکا در منطقه را با چالش روبه‌رو کرده بود، اما پاسخ ترکیه با پهپاد رهگیر «تونگا ایکس» برای حل این مشکل طراحی شده است. این سامانه یک رهگیر تخصصی برای نابودی پهپادهای دشمن است که هزینه آن چندین برابر کمتر از موشک‌های پدافندی است.
خانواده سامانه‌های بدون سرنشین با راهکارهای تهاجمی همچون پهپاد اف‌پی‌وی پیشرفته «توگان م.» نیز تکمیل شد. این پهپاد می‌تواند از طریق فیبر نوری یا کانال‌های ارتباطی امن فعالیت کند، اما مهم‌ترین ویژگی آن بهره‌گیری از هوش گروهی است. به‌واسطه الگوریتم‌های هوش مصنوعی، یک اپراتور می‌تواند هم‌زمان ده‌ها پهپاد را مانند یک موجود واحد هدایت کند.

علاوه بر این، پهپاد رزمی ـ شناسایی توگان نیز به نمایش درآمد. در کنار آن، پهپاد چندمنظوره توگان معرفی شد که قابلیت‌های شناسایی و بمباران دقیق را ترکیب می‌کند. این سامانه پیش‌تر کارایی خود را اثبات کرده و هم‌اکنون به ارتش ترکیه و مشتریان خارجی تحویل داده می‌شود.
یکی دیگر از محصولات مورد توجه، پهپاد انتحاری «کوزگون» به معنای کلاغ سیاه بود. اگرچه این سامانه از نظر مفهومی شباهت‌هایی به نمونه‌هایی مانند شاهد ایرانی دارد، اما با فناوری رادارگریز (پنهان‌کار) طراحی شده است.

استفاده از مواد کامپوزیتی ویژه، این پهپاد را به هدفی بسیار دشوار برای رادارهای پدافندی تبدیل می‌کند و کلاهک قدرتمند آن، کوزگون را به یکی از خطرناک‌ترین ابزارهای تهاجمی در کلاس خود تبدیل کرده است.

معرفی‌های اس‌تی‌ام در حوزه فناوری دریایی

نوآوری‌ها به حوزه دریایی نیز رسیدند؛ جایی که اس‌تی‌ام زیردریایی کوچک چندمنظوره «اس‌تی‌ام نتا» را معرفی کرد. ویژگی منحصربه‌فرد این سامانه در انعطاف‌پذیری آن است؛ این وسیله هم می‌تواند با حضور دو سرنشین عمل کند و هم به‌طور کامل بدون سرنشین فعالیت داشته باشد.

این سامانه می‌تواند به‌عنوان وسیله انتحاری یا برای کشف و نابودی مین‌های دریایی به کار گرفته شود و در عین حال از نظر اقتصادی نیز مقرون‌به‌صرفه است. به‌دلیل ابعاد فشرده، این سامانه قابل استقرار روی انواع شناورهای سطحی بوده و می‌تواند به‌سرعت به منطقه عملیات منتقل شود.

نتا که به سونار اسکن جانبی و سامانه‌های ناوبری دقیق مجهز است، علاوه بر مأموریت‌های نظامی، برای رصد و مانیتورینگ محیط زیست دریایی نیز کاربرد دارد. بهره‌وری بالای انرژی این سامانه امکان فعالیت تا ۲۴ ساعت با یک بار شارژ را فراهم می‌کند.

اکنون به برادر بزرگ‌تر آن، یعنی اس‌تی‌ام «تنگیز»، می‌پردازیم. پرچمدار پروژه‌های زیرسطحی این شرکت، اس‌تی‌ام تنگیز است؛ بزرگ‌ترین عضو خانواده سامانه‌های خودران و یک پلتفرم فوق‌خودمختار در رده زیردریایی‌های بسیار بزرگ بدون سرنشین،  این سامانه برای اجرای مأموریت‌های تاکتیکی، عملیاتی و راهبردی بدون دخالت اپراتور طراحی شده و ساختار ماژولار آن امکان تطبیق با نیازهای مختلف عملیاتی را فراهم می‌کند.

به‌واسطه معماری فرماندهی و کنترل ADVENT مطابق استاندارد ناتوی STANAG 4817، تنگیز از قابلیت‌های کامل جنگ شبکه‌محور برخوردار است. این سامانه به زیرساخت ارتباطی یکپارچه شامل بویه‌های فیبر نوری یک‌بارمصرف و سامانه‌های ارتباط ماهواره‌ای SATCOM مجهز است که انتقال بدون وقفه داده و هماهنگی لحظه‌ای را ممکن می‌سازد.
تجهیزات فنی این سامانه تمام نیازهای اصلی جنگ زیرسطحی مدرن را پوشش می‌دهد. تنگیز می‌تواند مأموریت‌های شناسایی، مراقبت و تجسس را انجام دهد و همچنین در جنگ مین‌ریزی تهاجمی برای مسدودسازی بنادر و مسیرهای ترانزیتی دشمن استفاده شود.

در حوزه جنگ ضدزیردریایی، این سامانه می‌تواند برای ایجاد موانع و تعقیب اهداف به کار گرفته شود و هم‌زمان مأموریت‌های جنگ الکترونیک و اطلاعات سیگنالی را اجرا کند. افزون بر این، تنگیز برای نقشه‌برداری از بستر دریا و بازرسی زیرساخت‌های حیاتی مانند کابل‌ها و خطوط لوله نیز کاربرد دارد.

سطح بالای خودمختاری این سامانه امکان حضور بیش از ۲۰ روز زیر آب را فراهم می‌کند.

هژمونی جهانی بایکار از جنگنده‌ها تا گروه‌های هوشمند

بررسی دستاوردهای صنایع دفاعی ترکیه در ساحا اکسپو ۲۰۲۶  بدون اشاره به غرفه بایکار کامل نخواهد بود؛ شرکتی که نام آن مدت‌هاست به یک برند جهانی تبدیل شده است. دامنه محصولات این غول صنعتی آن‌قدر گسترده است که می‌تواند موضوع یک پژوهش مستقل باشد، اما در چارچوب این تحلیل، تمرکز بر مهم‌ترین رویدادها و محصولات رونمایی‌شده در نمایشگاه کافی است.

یکی از رویدادهای اصلی ساحا اکسپو ۲۰۲۶  اعلام اولین مشتری خارجی جنگنده بدون سرنشین «کیزیل‌الما» بود. اندونزی به‌عنوان اولین خریدار، قراردادی برای خرید ۴۸ فروند با گزینه افزایش تا ۶۰ فروند امضا کرد.

در حال حاضر چند کشور دیگر نیز در حال مذاکره فعال برای خرید این سامانه هستند؛ مسئله‌ای که کاملاً طبیعی است، زیرا ترکیه عملاً به بازیگر شماره یک جهان در حوزه پهپادهای جت ناوپایه تبدیل شده است. در حالی که همتایان آمریکایی و چینی کیزیل‌الما هنوز در مرحله آزمایش هستند، جنگنده بدون سرنشین ترکیه از امسال وارد مرحله تولید انبوه شده است.

خانواده سامانه‌های تهاجمی بایکار با مهمات پرسه‌زن نسل جدید (پهپادهای انتحاری) «میزراک» و «سیوری‌سینک» نیز تکمیل شد.
این پهپادهای دوربرد برای ایجاد توان ضربتی بالا در ارتفاع متوسط طراحی شده‌اند. یکی از ویژگی‌های کلیدی آن‌ها توانایی فعالیت در قالب «سامانه‌های گروهی» است و می‌توانند هم از پهپادها و هم از هواپیماهای سرنشین‌دار پرتاب شوند.

علاوه بر برتری فناوری، بایکار در ساحا اکسپو ۲۰۲۶ بر مقرون‌به‌صرفه بودن نیز تمرکز کرد. هزینه پایین تولید میزراک و سیوری‌سینک باعث کاهش بارز هزینه‌های عملیاتی در مقایسه با نمونه‌های گران‌قیمت جهانی می‌شود؛ مسئله‌ای که در جنگ‌های پرشدت امروز اهمیت حیاتی دارد.

این شرکت همچنین سامانه‌های اپتیکی اختصاصی برای پهپادهای کوچک و سامانه‌های هدایت لیزری ویژه را نیز معرفی کرد. این موضوع بار دیگر راهبرد استقلال کامل تکنولوژیک را تأیید می‌کند؛ امروز تقریباً هیچ قطعه‌ای در محصولات بایکار وجود ندارد که در داخل ترکیه تولید نشده باشد.

موتورسازی؛ عبور صنایع دفاعی ترکیه از پاشنه آشیل

فناوری موتور‌سازی برای مدت طولانی آسیب‌پذیرترین بخش صنایع دفاعی ترکیه بود. برخلاف حوزه‌هایی مانند هوانوردی یا پدافند هوایی که می‌توان با تکیه بر توان مهندسی جهشی کیفی ایجاد کرد، صنعت موتور نیازمند توسعه مرحله‌به‌مرحله است. در این حوزه امکان پرش از مراحل وجود ندارد و کشور باید مسیری را طی کند که دیگران طی دهه‌ها پشت سر گذاشته‌اند. به همین دلیل ترکیه طی بیست سال گذشته سرمایه‌گذاری سنگینی در این صنعت انجام داده و از سال ۲۰۱۰ مؤسسه تخصصی ویژه‌ای برای آن ایجاد کرده است.

در کنار شرکت دولتی TEI، شرکت‌های خصوصی پیشرو همچون کی‌تی‌جی و BMC Power نیز دستاوردهای خود را در ساحا اکسپو ۲۰۲۶  ارائه کردند. موفقیت این شرکت‌ها نشان می‌دهد که رویکرد سیستماتیک ترکیه به ثمر نشسته و این کشور اکنون نه‌تنها نیازهای داخلی خود را تأمین می‌کند، بلکه به صادرکننده فناوری‌های حیاتی نیز تبدیل شده است.
کی‌تی‌جی خانواده‌ای کامل از موتورهای جت را معرفی کرد که امروز قلب بیشتر سامانه‌های موشکی ترکیه محسوب می‌شوند.

محصولات این شرکت از مرحله استفاده داخلی عبور کرده و به مشتریان خارجی نیز صادر می‌شوند. کی‌تی‌جی که در زمینه موتورهای موشک‌های کروز و مهمات پرسه‌زن تخصص دارد، با تولید انبوه ده‌ها نوع موتور، استقلال کامل موشکی ترکیه از واردات را تضمین می‌کند.

در همین حال، BMC Power نیز نقش مهمی در توسعه موتور و جعبه‌دنده برای خودروهای زرهی سنگین ایفا می‌کند. تمرکز اصلی این شرکت بر پروژه تجهیز تانک ملی آلتای بود.
از سال گذشته این تانک با موتور کره‌جنوبی وارد تولید انبوه شده، اما این راهکار موقت است. طبق برنامه‌ریزی، از سال ۲۰۲۸ «آلتای» به موتور و سامانه انتقال قدرت کاملاً بومی BMC Power مجهز خواهد شد. این موتور هم‌اکنون آزمایش‌های فشرده‌ای را در شرایط مختلف اقلیمی و جغرافیایی پشت سر می‌گذارد تا ظرف دو سال آینده وارد مرحله تولید انبوه شود.

عبور از وابستگی در حوزه موتور‌سازی، آخرین حلقه شکل‌گیری یک صنایع دفاعی کاملاً مستقل در ترکیه محسوب می‌شود. موفقیت TEI، کی‌تی‌جی و BMC Power نشان می‌دهد که این کشور مسیر توسعه تدریجی را با موفقیت طی کرده و اکنون قادر است پروژه‌های بلندپروازانه خود ــ از موشک‌های دقیق و تانک‌ها تا جنگنده‌های نسل پنجم ــ را با موتورهای بومی به حرکت درآورد.

دستاوردهای ساحا اکسپو ۲۰۲۶؛ راهبرد انعطاف‌پذیری و حاکمیت تکنولوژی

در پایان بررسی بزرگ‌ترین نمایشگاه دفاعی منطقه، می‌توان با اطمینان گفت که ساحا اکسپو ۲۰۲۶ به‌روشنی نشان داد ترکیه نه‌تنها در حال افزایش توان نظامی خود است، بلکه تجربه جنگ‌های مدرن را نیز با دقت تحلیل می‌کند. مهم‌ترین درسی که آنکارا از جنگ‌های اخیر گرفته، ضرورت ایجاد توازن میان فناوری پیشرفته و بهره‌وری اقتصادی است.
جنگ مدرن پیش از هر چیز جنگ منابع است. برتری از آنِ کشوری خواهد بود که بتواند هزینه‌های جنگ را کاهش دهد، بی‌آنکه کیفیت را قربانی کند.

امروز صنایع دفاعی ترکیه گستره‌ای بی‌سابقه از محصولات را ارائه می‌دهد. این سبد به تمام چالش‌های مدرن پاسخ می‌دهد؛ از ابزارهای بازدارندگی راهبردی مانند موشک قاره‌پیمای ییلدیریم‌خان و سامانه هایپرسونیک تایفون گرفته تا جنگنده نسل پنجم کاآن و سامانه‌های ارزان مقابله با تهدیدات همچون تونگا  یا میزراک هر کدام به چالشی پاسخ می‌دهند.

چنین رویکردی به هر سناریوی احتمالی، به ارتش ترکیه امکان می‌دهد انعطاف‌پذیر و آماده باقی بماند. ساحا اکسپو ۲۰۲۶نشان داد که ترکیه با موفقیت در حال ساخت ارتشی از نسل جدید است؛ ارتشی که در آن نوآوری در کنار عمل‌گرایی قرار می‌گیرد و این کشور را به یکی از مستقل‌ترین و چندبعدی‌ترین بازیگران عرصه نظامی ـ فناورانه جهان تبدیل می‌کند.

صاحب بکیر

نظرات بیان شده در این نوشته نظر نویسنده مطلب است و الزاما بازتاب رویکرد تی‌آرتی فارسی نمی‌باشد.