مقامات ایالات متحده و ایران پس از برگزاری مذاکراتی در سطح بالا در اسلامآباد، بدون دستیابی به پیشرفت ملموس، این گفتوگوها را پایان دادند. با این حال، به گفته منابع آگاه، روند دیپلماتیک همچنان ادامه دارد و انتظار میرود دور جدیدی از مذاکرات در آینده نزدیک برگزار شود.
این نشست که در پی آتشبس اعلامشده چند روز قبل برگزار شد، اولین دیدار مستقیم میان مقامات دو کشور در بیش از یک دهه و بالاترین سطح تعامل از زمان انقلاب ۱۹۷۹ ایران بهشمار میرود. منابع دولتی پاکستان اعلام کردند که دور بعدی مذاکرات بهزودی در اسلامآباد برگزار خواهد شد.
مذاکرات اخیر در هتل سرینا اسلامآباد و در فضایی جداگانه برای هر طرف و نیز بخش مشترک برای نشستهای سهجانبه با میانجیگری پاکستان انجام شد. موضوعات اصلی مورد بحث شامل تنگه هرمز، برنامه هستهای ایران و تحریمهای بینالمللی علیه تهران بود. تنگه هرمز بهعنوان یکی از مسیرهای کلیدی انتقال انرژی جهان، از جمله محورهای اختلاف میان دو طرف مطرح شده است.
بر اساس گزارشها، ورود تلفن همراه به محل اصلی مذاکرات ممنوع بود و هیئتها برای انتقال پیامها ناچار به ترک جلسه در زمانهای استراحت بودند. در این مذاکرات، از جمله جیدی ونس معاون رئیسجمهور آمریکا و محمدباقر قالیباف رئیس مجلس ایران حضور داشتند.
یک منبع پاکستانی گفت: در میانه مذاکرات امید زیادی وجود داشت که پیشرفتی حاصل شود و دو طرف به توافق برسند. اما در مدت کوتاهی شرایط تغییر کرد.
منبع دیگری نیز اعلام کرد که طرفها بسیار نزدیک به توافق بوده و ۸۰ درصد مسیر را طی کرده بودند، اما اختلافات حلنشده مانع نهایی شدن توافق شد.
دو منبع ایرانی فضای مذاکرات را سنگین و غیردوستانه توصیف کردند و افزودند که با وجود تلاش پاکستان برای کاهش تنش، هیچیک از طرفین تمایلی به عقبنشینی نشان نداد. با این حال، به گفته همین منابع، تا صبح یکشنبه نشانههایی از بهبود فضای مذاکرات و احتمال تمدید یکروزه گفتوگوها دیده شد.
یک منبع آمریکایی اظهار داشت که ایران بهدرستی هدف اصلی واشنگتن را درک نکرده است؛ هدفی که تضمین میکند ایران هرگز به سلاح هستهای دست نیابد. در مقابل، بیاعتمادی به نیتهای آمریکا از جمله نگرانیهای اصلی تهران عنوان شده است.
روز دوشنبه، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که ایران صبح امروز تماس گرفته و مایل به توافق است. یک مقام آمریکایی نیز تأیید کرد که تعامل میان دو طرف ادامه دارد و تلاشها برای دستیابی به توافق در جریان است.
اولیویا والز، سخنگوی کاخ سفید، تأکید کرد که موضع آمریکا در مذاکرات تغییری نکرده و تعامل برای دستیابی به توافق ادامه دارد.
در همین حال، یک دیپلمات مستقر در خاورمیانه گفت که تماسها میان میانجیها و طرف آمریکایی پس از پایان مذاکرات نیز ادامه یافته است. منابع همچنین تأکید کردند که پاکستان همچنان نقش انتقال پیام میان تهران و واشنگتن را ایفا میکند.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان نیز گفت: میخواهم به شما بگویم که تلاش کامل برای حل مسائل همچنان ادامه دارد.
با وجود موانع متعدد، هر دو طرف انگیزههایی برای کاهش تنش دارند. حملات آمریکا با استقبال داخلی محدودی مواجه شده و احتمال تغییر نظام در ایران را کاهش داده است. در مقابل، محدودیت در عرضه انرژی از سوی ایران، اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار داده و موجب افزایش تورم شده است.
در این مذاکرات، آمریکا خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم، برچیدن تأسیسات هستهای، تحویل اورانیوم با غنای بالا، پذیرش چارچوب امنیتی منطقهای، پایان حمایت از گروههای نیابتی و بازگشایی کامل تنگه هرمز بدون دریافت عوارض شده است.
در مقابل، ایران خواستار آتشبس دائمی، تضمین عدم حملات آینده، لغو تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدودشده، بهرسمیت شناختن حق غنیسازی و حفظ کنترل بر تنگه هرمز است.
به گفته منابع، مذاکرات در مقاطعی به دستیابی به چارچوبی اولیه نزدیک شده بود، اما اختلافات بر سر برنامه هستهای، تنگه هرمز و میزان داراییهای آزادشده، مانع از نهایی شدن توافق شد. بخش عمده گفتوگوهای محتوایی میان ونس، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، انجام شده است.
در پایان مذاکرات، ونس در جمع خبرنگاران گفت: ما اینجا را با یک پیشنهاد بسیار ساده ترک میکنیم، روشی برای رسیدن به تفاهم که پیشنهاد نهایی و بهترین ماست. خواهیم دید که آیا ایرانیها آن را میپذیرند یا نه.
