ایران و ایالات متحده امروز شنبه در عمان گفتوگوهای سطح بالایی را با هدف آغاز مجدد مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران که به سرعت در حال پیشرفت است برگزار میکنند؛ مذاکراتی که آمریکا هشدار داده است در صورت عدم توافق، خطر بروز درگیری را به همراه دارد.
رسانههای ایرانی گزارش دادهاند که هیئتهای ایرانی و آمریکایی وارد مسقط شدهاند و طرف ایرانی پیش از آغاز مذاکرات با مقامهای عمانی دیدار کرده است.
ریاست هیئت ایرانی را عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بر عهده دارد و استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه، مسئولیت هدایت مذاکرات از سوی آمریکا را به عهده دارد.
ایران با تردید به این مذاکرات مینگرد و نسبت به احتمال دستیابی به توافق بدبین است و به دونالد ترامپ بیاعتماد است؛ کسی که بارها تهدید کرده در صورت توقف نیافتن برنامه هستهای ایران، این کشور را بمباران خواهد کرد.
با وجود اظهار امیدواری هر دو طرف درباره احتمال پیشرفت، آنها همچنان بر سر اختلافاتی که بیش از دو دهه ادامه داشته اختلافنظر دارند و حتی بر سر نحوه برگزاری مذاکرات نیز به توافق نرسیدهاند؛ ترامپ خواهان گفتوگوی مستقیم است، درحالیکه ایران خواهان مذاکرات غیرمستقیم است.
هرگونه نشانهای از پیشرفت میتواند به کاهش تنش در منطقهای کمک کند که از سال ۲۰۲۳ با جنگهای غزه و لبنان، حملات موشکی متقابل میان ایران و اسرائیل، حملات حوثیها به کشتیهای تجاری در دریای سرخ، درگیر بحرانهای متعددی بوده است.
بااینحال، شکست در مذاکرات، نگرانیها از بروز یک درگیری گستردهتر در منطقهای که بخش بزرگی از نفت جهان را تأمین میکند افزایش خواهد داد. ایران همچنین مدعی است به کشورهای همسایه که میزبان پایگاههای آمریکایی هستند هشدار داده که در صورت مشارکت در هرگونه حمله آمریکا، با پیامدهای شدید روبهرو خواهند شد.
به گفته یک مقام ایرانی که به دلیل حساسیت موضوع نخواسته نامش فاش شود، رهبر ایران، علی خامنهای که تصمیمگیر نهایی در مسائل کلان کشور است، اختیارات کامل برای مذاکرات را به عراقچی سپرده است.
این مقام افزوده است: مدتزمان مذاکرات که صرفاً درباره موضوع هستهای خواهد بود، به جدیت و حسننیت طرف آمریکایی بستگی دارد.
ایران مذاکره درباره توانمندیهای دفاعیاش از جمله برنامه موشکی را رد کرده است.
چند دهه مناقشه بر سر اهداف هستهای ایران
ایران همواره تأکید کرده است که برنامه هستهایاش صرفاً اهداف غیرنظامی دارد، اما کشورهای غربی بر این باورند که تهران در پی دستیابی به بمب اتمی است.
آنها میگویند غنیسازی اورانیوم توسط ایران فراتر از نیازهای یک برنامه غیرنظامی رفته و ذخایری با درجه خلوص بالا تولید شده که به سطح مورد نیاز برای تسلیحات هستهای نزدیک است.
ترامپ که از فوریه بار دیگر سیاست فشار حداکثری علیه تهران را در پیش گرفته، در دوره اول ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۱۸ از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان ایران و شش قدرت جهانی خارج شد و تحریمهای سنگینی را دوباره علیه ایران اعمال کرد.
از آن زمان، برنامه هستهای ایران پیشرفت قابلتوجهی داشته و از جمله به غنیسازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد رسیده است؛ سطحی که تنها یک گام فنی تا درجه تسلیحاتی فاصله دارد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز پنجشنبه ابراز امیدواری کرد که این مذاکرات به صلح منجر شود و افزود: ما کاملاً روشن گفتهایم که ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد و فکر میکنم همین موضوع به این دیدار انجامیده است.
تهران روز بعد در پاسخ اعلام کرد که به ایالات متحده فرصتی واقعی داده، هرچند واشنگتن را به فضاسازی و رویکرد تقابلی متهم کرد.
اسرائیل، متحد آمریکا که برنامه هستهای ایران را تهدیدی وجودی میداند، بارها تهدید کرده که در صورت شکست دیپلماسی، به ایران حمله خواهد کرد.
نفوذ تهران در سراسر خاورمیانه بهشدت کاهش یافته و گروهها و متحدان منطقهای آن که به محور مقاومت معروفند، از آغاز جنگ اسرائیل در غزه و سقوط بشار اسد در سوریه در دسامبر، یا از هم فروپاشیدهاند یا تضعیف شدهاند.
این محور شامل حزبالله در لبنان، حوثیها در یمن و گروههای مسلح شیعه در عراق و سوریه است.
