ایالات متحده و ایران از دستیابی به یک توافق مهم با هدف پایان دادن به ماهها درگیری در خاورمیانه، بازگشایی تنگه هرمز و توقف حملات نظامی در چندین جبهه، از جمله لبنان، خبر دادهاند.
اگرچه دو طرف برخی مفاد اصلی این توافق را تأیید کردهاند، اما جزئیات مهمی، بهویژه در ارتباط با برنامه هستهای ایران و سازوکار بلندمدت اجرای توافق، همچنان نامشخص است.
در ادامه، آنچه تاکنون درباره این توافق اعلام شده است، مرور میشود.
اعلام توافق پس از ماهها جنگ
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بامداد دوشنبه خبر توافق صلح بین ایران و آمریکا را پس از ماهها درگیری اعلام شد. او گفت واشنگتن و تهران بر سر پایان دائمی حملات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان، به توافق رسیدهاند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اندکی بعد این خبر را تأیید کرد و در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: توافق با ایران اکنون کامل شده است. او این توافق را گامی مهم برای پایان دادن به درگیری توصیف کرد که هزاران کشته بر جای گذاشته و بازارهای جهانی انرژی را مختل کرده است.
ایران نیز این خبر را از طریق کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه این کشور، تأیید کرد. او گفت این توافق به پایان فوری و دائمی درگیریها منجر خواهد شد و انتظار میرود مذاکرات تکمیلی برای دستیابی به یک توافق نهایی ظرف ۶۰ روز آینده انجام شود.
گزارشها درباره مفاد توافق
جزئیات توافقی که پس از هفتهها مذاکرات پرتنش و در سایه تهدیدهای دورهای ترامپ به ازسرگیری حملات در صورت ناکامی مذاکرات حاصل شده، هنوز روشن نیست.
رسانههای ایران گزارش دادند که آمریکا پیش از آغاز مذاکرات، ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران را آزاد خواهد کرد.
در این گزارشها، همچنین به یک یادداشت تفاهم ۱۴ بندی میان دو کشور اشاره شده است که بر اساس آن، ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران در دوره ۶۰ روزه مذاکرات که پس از امضای یادداشت تفاهم آغاز میشود، آزاد خواهد شد.
دولت ترامپ بلافاصله درباره جزئیات این توافق اظهارنظر نکرد؛ جزئیاتی که ممکن است محل مناقشه باقی بماند، زیرا آمریکا همچنان به دنبال محدود کردن برنامه هستهای تهران و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران است؛ ذخایری که گفته میشود پس از حملات آمریکا در سال گذشته، زیر آوار ماندهاند.
ترامپ روز یکشنبه به نیویورکتایمز گفت واشنگتن هنوز درباره احتمال تعلیق ۲۰ ساله غنیسازی اورانیوم از سوی ایران در حال مذاکره است.
رئیسجمهور آمریکا تلویحاً گفت که ممکن است با تعلیق ۱۵ ساله نیز موافقت کند، اما تأکید کرد که نمیخواهد از طریق رسانهها مذاکره کند.
نقش میانجیها
پاکستان نقش محوری در میانجیگری ایفا کرده و از قطر، عربستان سعودی و ترکیه نیز بهعنوان کشورهایی نام برده شده که از مذاکرات حمایت کردهاند.
شهباز شریف گفت میانجیها نشستهای بیشتری را در هفته جاری تسهیل خواهند کرد؛ نشستهایی که پیش از مراسم رسمی امضای توافق، که انتظار میرود در ۱۹ ژوئن در سوئیس برگزار شود، انجام خواهد شد.
وزارت خارجه قطر از این توافق بهعنوان گامی مهم در مسیر ثبات منطقهای استقبال کرد و در عین حال خواستار ادامه دیپلماسی برای تضمین اجرای آن شد.
درگیریهای منطقهای و نگرانی درباره زمانبندی
اعلام این توافق پس از یک آخر هفته پرتنش صورت گرفت؛ دورهای که با افزایش دوباره تنشها، از جمله حمله اسرائیل به حومه جنوبی بیروت، همراه بود.
گزارشها حاکی است ترامپ از اقدام اسرائیل انتقاد کرده و گفته است این حمله روند مذاکرات را پیچیدهتر کرده است. ایران پیشتر هرگونه توافق آتشبس را به کاهش تنشهای گستردهتر منطقهای، بهویژه در لبنان، مرتبط دانسته بود.
با وجود این تنشها، دو طرف در نهایت روند توافق را پیش بردند؛ توافقی که پس از ماهها تشدید بحران، یک پیشرفت دیپلماتیک کمسابقه به شمار میرود.
پیامدهای اقتصادی و واکنش جهانی
بازارها بهسرعت به اعلام این توافق واکنش نشان دادند؛ قیمت نفت بهطور چشمگیری کاهش یافت و بازارهای سهام آسیا با این انتظار که تنگه هرمز، مسیر عبور بخش قابل توجهی از نفت جهان، بازگشایی خواهد شد، رشد کردند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، این توافق را گامی حیاتی به سوی صلح منطقهای توصیف نمود. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، نیز از این توافق استقبال کرد و آن را تحولی مهم برای صلح و ثبات منطقهای توصیف کرد.
کشورهای اروپایی نیز اعلام کردند که در صورت پابرجا ماندن توافق، آماده حمایت از کاهش تحریمها هستند.
مقامهای آمریکایی نیز این توافق را نقطه عطفی احتمالی برای ثبات انرژی و احیای اقتصادی منطقه دانستند.
گام بعدی چیست؟
انتظار میرود امضای توافق روز جمعه در سوئیس انجام شود.
دو طرف قرار است وارد یک دوره مذاکرات ۶۰ روزه شوند که هدف آن دستیابی به یک توافق نهایی و جامعتر است؛ هرچند پرسشهای مهمی، بهویژه درباره راستیآزمایی و محدودیتهای هستهای، همچنان بیپاسخ مانده است.
