برای برندهای مد الهام گرفتن از فرهنگ‌های مختلف قابل قبول است، اما تقلید یا سرقت طراحی می‌تواند عواقب قانونی و اخلاقی جدی در سراسر جهان داشته باشد.هفته گذشته، برند لوکس رالف لورن پس از اتهامات مربوط به سرقت طرح‌های بومی از مناطق کنتلا و سالتییو در مکزیک، عذرخواهی کرد

بئاتریز گوتیرز مولر، همسر رئیس‌جمهور مکزیک، در بیانیه‌ای خواستار جبران خسارت به جوامع بومی شد که با عشق و برای حفظ هویت فرهنگی خود این طرح‌ها را ایجاد کرده‌اند. او این اقدام برند مذکور را «غیرقانونی و غیراخلاقی» توصیف کرد.

این اتفاق جدید نیست، زیرا تمام برند رالف لورن بر پایه‌ تصاحب فرهنگی بنا شده است. ساریاه پارک هنرمند بومی و محقق حوزه مد در این راستا به تی‌آرتی ورلد گفت: تصاحب فرهنگی به معنای کپی کردن یا تحریف یک فرهنگ دیگر و سود بردن از آن است. این موضوع به عنوان نوعی حذف فرهنگی در نظر گرفته می‌شود که اغلب به معنای نادیده گرفتن، مشاوره نگرفتن یا جبران نکردن تلاش‌های طراحان بومی در خلق یک لباس است.

پارک اظهار داشت که این نوع سرقت از زمان «اولین تماس» در تاریخ ایالات متحده آمریکا آغاز شده است و همچنان ادامه دارد. او توضیح داد: در دنیای مد، سوءاستفاده زمانی رخ می‌دهد که برندها از لباس‌ها، تکنیک‌ها، نمادها و آیین‌های مقدس جوامع بومی بهره‌برداری می‌کنند و آن‌ها را به منبعی برای سودآوری تبدیل ‌کنند.

وی می‌گوید: اغلب اوقات تصاحب فرهنگی به عنوان مسئله‌ای بی‌اهمیت یا غیرقابل مبارزه نادیده گرفته می‌شود، اما سرقت فرهنگی عواقب واقعی و جدی دارد که بر جوامع بومی در سراسر جهان تأثیر می‌گذارد.

دولت مکزیک پیش از این نیز شکایاتی علیه برندهایی چون شی‌این، لویی ویتون، کارولینا هررا، زارا و آنتروپولوژی مطرح کرده بود.

نمونه‌هایی از تصاحب فرهنگی

پوشاک سنتی بومی همراه با شیوه‌ها، زبان‌ها، مراسم و رقص‌ها در خلال سال‌های ۱۸۳۰ الی سال ۱۹۷۸ تا تصویب قانون آزادی مذهبی بومیان در ایالات متحده آمریکا ممنوع بود. بنابراین، وقتی برندهای مد از فرهنگ بومی استفاده می‌کنند، می‌توانند بر زخم‌های تاریخی و دردناکی که این جوامع تجربه کرده‌اند سرپوش بگذارند، کلیشه‌هایی درباره آن‌ها تقویت کنند یا به سرکوب آن‌ها دامن بزنند.

شانتی املاناتان، کارشناس حوزه خرده‌فروشی لوکس که بیش از ۱۵ سال تجربه در برند هرمس دارد، معتقد است که دلیل اصلی این سوءاستفاده‌ها عدم درک فرهنگی است. او گفت: برندهای مد معمولاً ارزش تاریخی و معنوی این طرح‌ها را نمی‌فهمند و بدون توجه به معنای آن‌ها، از آن‌ها بهره‌برداری می‌کنند.

املاناتان اضافه می‌کند: "این جوامع طرح‌هایی را از نسلی به نسل دیگر منتقل کرده‌اند که خلق آن‌ها ممکن است هفته‌ها، ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد، با این حال برند‌ها با این اقدام به جوامع بومی بی‌احترامی می‌کنند.

یکی از این نمونه‌ها نمایش مد ویکتوریا سیکرت در سال ۲۰۱۲ بود که در آن مدل‌ها برای نمایش لباس روی صحنه رفتند. یکی از آن‌ها برای نمایش عید شکرگزاری از یک کلاه بومی و لباس زیر پلنگی استفاده کرده بود که باعث خشم جوامعی شد که گفتند این لباس نسل‌کشی بومیان را تجلیل می‌کند.

املاناتان می‌گوید: این نمایش مد نشان می‌دهد که داستان عید شکرگزاری به اشتباه تفسیر شده و این تفسیر نادرست به طور عمیق در فرهنگ ما از دوران کودکی جا افتاده است. برندها چندین جنبه از داستان را نمایندگی نمی‌کنند، بلکه فقط تخیلاتی می‌سازند که واقعیت زندگی ما را نمایندگی نمی‌کند.

در سال ۲۰۱۴، مجموعه بهار و تابستان برند نیکولاس ک با عنوان "سفر شمن‌گرایانه آپاچی"، باعث خشم بسیاری از جوامع بومی شد. پارک این اقدام را "فراتر از آزاردهنده" توصیف کرد و گفت: "استفاده از مراسم سنتی و آیین‌های مقدس برای سود شخصی غیرقابل قبول است."

راه‌حل‌های پیشنهادی

پارک و املاناتان هر دو در چندین مؤسسه از جمله مدرسه طراحی پارسونز در نیویورک دوره‌هایی تدریس می‌کنند که مد بومی و کسب‌وکار مد را بررسی می‌کند.

ساریاه پارک هنرمند بومی و محقق حوزه مد درباره دوره‌های خود می‌گوید: شاید اگر طراحان مد بیشتر از لنز اروپامحور تاریخ مد آموزش می‌دیدند، متوجه می‌شدند چرا تصاحب فرهنگی تا این حد آسیب‌زننده است.

شانتی املاناتان، کارشناس حوزه خرده‌فروشی لوکس بر این باور است که علت این مسئله آن است که برندها به شکل انفرادی عمل می‌کنند و تلاش زیادی می‌کنند تا مرتبط، متنوع و فراگیر به نظر برسند. اما در این میان، دیدگاه جامع‌تری از تصویر برند و آنچه می‌خواهند به مصرف‌کننده ارائه دهند را از دست می‌دهند.

او می‌گوید: "این برندها اغلب تنها برچسبی بر طرح‌های خود می‌زنند تا ظاهری مرتبط پیدا کنند، اما معمولاً قادر نیستند طرح را به‌درستی ارزیابی یا بازاریابی کنند، زیرا مفهوم واقعی آن را درک نمی‌کنند. با این حال، مصرف‌کنندگان امروزی به تدریج از ایده‌های قالبی و اجتماعی-فرهنگی فاصله می‌گیرند و به سمت محصولاتی با ارتباطات واقعی‌تر و اصیل‌تر گرایش پیدا می‌کنند."

اِکو مالئو، دانشجوی ۳۱ ساله مقطع کارشناسی ارشد در رشته مد از دانشگاه ایالت کنت، در حال نگارش پایان‌نامه‌ای است که به بررسی نحوه نمایش لباس‌ها و اشیای مد بومی در موزه‌ها می‌پردازد. او در گفت‌وگو با تی‌آرتی ورلد بیان کرد که یکی از موارد رایج تصاحب فرهنگی، استفاده برندها از نقوش و نمادهای هنری بومیان خارج از زمینه اصلی آن‌هاست. به گفته او، در برخی موارد، برندها حتی سبک‌های مختلف از جوامع بومی متفاوت را در یک لباس با یکدیگر تلفیق می‌کنند.

مالئو توضیح می‌دهد: "در ایالات متحده، صدها جامعه بومی وجود دارد، اما وقتی برندها طرح‌های آن‌ها را مورد استفاده قرار می‌دهند، معمولاً این تنوع غنی را نادیده می‌گیرند." او همچنین افزود: "وقتی برندها می‌گویند طرحی از بومیان الهام گرفته شده، اغلب به طور کلی از واژه 'بومی' استفاده می‌کنند و آن را به جامعه یا فرهنگی خاص نسبت نمی‌دهند."

تصاحب یا قدردانی

از سوی دیگر، مونیکا بوئتا مویسین، وکیل حقوق مالکیت فکری فرهنگی، پیشنهاد کرده است که برندها از سه اصل رضایت، اعتبار و جبران تبعیت کنند. این رویکرد می‌تواند به برندها کمک کند تا به جای تصاحب، از فرهنگ‌های بومی قدردانی کنند.

املاناتان می‌گوید: "چه برندهای لوکس مد مانند برند هرمس باشد یا برندهای مد سریع مانند اچ اند ام و زارا، آن‌ها در صنعت مد قدرت چانه‌زنی زیادی دارند. بنابراین می‌توانند از قدرت خود برای ایجاد تغییرات مثبت استفاده کنند."

او ادامه می‌دهد: "با همکاری، مشارکت و به رسمیت شناختن جوامع فرهنگی، برندها به طراحانی که ممکن است توانایی این کار را نداشته باشند و به جوامع به حاشیه رانده‌شده، فرصت و جایگاه می‌دهند."

پارک نیز این دیدگاه را تایید می‌کند و می‌گوید: "قدردانی از فرهنگ‌های بومی به معنای حمایت از طراحان بومی و همکاری مستقیم با جوامع بومی برای حفظ صنایع دستی و دانش‌های سنتی آن‌ها است."

طراحان مد بومی به تدریج صدای خود را بلند کرده و کلیشه‌های قدیمی که مد بومی در آن‌ها گیر کرده بود را می‌شکنند. آن‌ها اکنون مالک طرح‌های خود هستند و دیگر برندهای مد لوکس نمی‌توانند این طرح‌ها را تصاحب کنند.

مالئو می‌گوید: "اگر خریدار به طرح‌ها یا سبک‌های خاصی علاقه دارد اما نمی‌خواهد از برندهایی خرید کند که از جوامع بومی طرح‌ها را تصاحب کرده‌اند، می‌تواند مستقیماً از طراحان بومی خریداری کند. با جستجوی اینترنتی، به راحتی می‌تواند طراحان زیادی را پیدا کند."