گزارشهای اخیر اطلاعاتی ایالات متحده نشان میدهد ایران احتمالاً در آینده نزدیک تنگه هرمز را باز نخواهد کرد، زیرا کنترل این آبراه حیاتی که بخش قابلتوجهی از تجارت جهانی نفت از آن عبور میکند، مهمترین اهرم فشار تهران در برابر آمریکا محسوب میشود.
به گفته سه منبع آگاه، این گزارشها حاکی از آن است که ایران ممکن است با ادامه محدودیت در این گذرگاه، تلاش کند قیمتهای انرژی را بالا نگه دارد و از این طریق دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا را برای پایان دادن سریع به جنگی که وارد پنجمین هفته خود شده، تحت فشار قرار دهد.
این گزارشها همچنین نشان میدهد جنگی که با هدف تضعیف توان نظامی ایران آغاز شده، ممکن است در عمل به افزایش نفوذ منطقهای این کشور منجر شود، چرا که توانایی تهران در تهدید این مسیر کلیدی انرژی را برجسته کرده است.
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا تلاش کرده دشواری بازگشایی تنگه هرمز را کماهمیت جلوه دهد و روز جمعه از احتمال دستور به نیروهای آمریکایی برای بازگشایی این آبراه سخن گفته است.
با این حال، تحلیلگران پیشتر هشدار دادهاند که استفاده از گزینه نظامی علیه ایران، که کنترل یکی از طرفهای این تنگه را در اختیار دارد، میتواند پرهزینه بوده و آمریکا را وارد یک جنگ زمینی طولانی کند.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران، در این باره گفت تلاش آمریکا برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح کشتار جمعی، در عمل به این کشور سلاح اختلال گسترده داده است.
وی افزود ایران بهخوبی میداند توانایی آن در تأثیرگذاری بر بازارهای جهانی انرژی از طریق کنترل تنگه هرمز، حتی از سلاح هستهای نیز قدرتمندتر است.
موضع ترامپ درباره نحوه بازگشایی این تنگه نیز متغیر بوده است؛ وی از یک سو بازگشایی آن را شرط آتشبس دانسته و از سوی دیگر از کشورهای وابسته به نفت خلیج و متحدان ناتو خواسته نقش اصلی را در این زمینه بر عهده بگیرند.
یک مقام کاخ سفید که نخواست نامش فاش شود، اعلام کرد ترامپ «اطمینان دارد این تنگه بهزودی باز خواهد شد» و تأکید کرده ایران پس از پایان جنگ اجازه نظارت بر عبور و مرور در این مسیر را نخواهد داشت.
در همین حال، افزایش قیمت انرژی میتواند به افزایش تورم در آمریکا منجر شود و این موضوع در شرایطی که ترامپ با کاهش محبوبیت روبهرو است و حزب جمهوریخواه خود را برای انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر آماده میکند، به یک چالش سیاسی تبدیل شده است.
این گزارشهای اطلاعاتی همچنین هشدار میدهد ایران بهاحتمال زیاد به این زودیها از این اهرم فشار صرفنظر نخواهد کرد. یکی از منابع آگاه در این باره گفت: ایران اکنون قدرت و اهرم خود بر این تنگه را درک کرده و به این زودیها آن را رها نخواهد کرد.
کارشناسان همچنین هشدار میدهند هرگونه عملیات نظامی برای بازگشایی این آبراه با خطرات قابلتوجهی همراه است. تنگه هرمز در باریکترین نقطه حدود ۳۳ کیلومتر عرض دارد، اما مسیر کشتیرانی در هر جهت تنها حدود ۳ کیلومتر است که این موضوع کشتیها و نیروهای نظامی را به اهدافی آسان تبدیل میکند.
به گفته تحلیلگران، حتی در صورت تصرف سواحل جنوبی ایران و جزایر این منطقه، نیروهای سپاه پاسداران میتوانند با استفاده از پهپادها و موشکهایی که از عمق خاک ایران شلیک میشوند، همچنان کنترل این مسیر را حفظ کنند.
علی واعظ در این باره گفت: برای مختل کردن تردد و بازداشتن کشتیها از عبور، تنها یک یا دو پهپاد کافی است.
برخی کارشناسان نیز معتقدند حتی پس از پایان جنگ، ایران بعید است توانایی خود برای کنترل عبور و مرور در این تنگه را کنار بگذارد، زیرا ممکن است از دریافت عوارض از کشتیهای تجاری بهعنوان راهی برای تأمین هزینههای بازسازی استفاده کند.
ویلیام برنز، رئیس پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، نیز در گفتوگویی اعلام کرد ایران تلاش خواهد کرد از این اهرم برای کسب بازدارندگی بلندمدت و تضمینهای امنیتی در هرگونه توافق صلح با آمریکا استفاده کند و همچنین به دنبال منافع اقتصادی مستقیم از جمله دریافت هزینه عبور باشد.
