بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز یکشنبه، ۱۸ اکتبر، از دکترین جدید امنیت ملی این کشور رونمایی کرد. این سند سه‌صفحه‌ای شامل ۱۰ اصل است و بر حملات پیش‌دستانه و ایجاد مناطق حائل در امتداد مرزهای اسرائیل تأکید دارد.
این سند تنها ۹ روز پیش از انتخابات پارلمانی اسرائیل که در ۲۷ اکتبر برگزار خواهد شد منتشر شد؛ اقدامی که با انتقاد رهبران اپوزیسیون روبه‌رو شد. یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، سند را «سطحی» و «عجیب» خواند و با تمسخر گفت به نظر می‌رسد نسخه رایگان یک چت‌بات هوش مصنوعی آن را نوشته باشد.
گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و رهبر حزب اپوزیسیون «یاشار»، نیز آن را «صفحات خالی و مملو از شعار» توصیف کرد و نتانیاهو را متهم کرد که با ایجاد «خلأ راهبردی» در سیاست امنیتی اسرائیل، این کشور را بدون راهبردی مشخص رها کرده است.
انتشار این سند در شرایطی صورت می‌گیرد که نتانیاهو برای کسب دوره‌ای دیگر در قدرت تلاش می‌کند و دولت او به دلیل نحوه مدیریت ناکامی‌های امنیتی پیش از حمله حماس در اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ‌های پس از آن با انتقاد روبه‌رو است. رهبران اپوزیسیون او را متهم می‌کنند که از تهدیدهای امنیتی برای کسب امتیاز انتخاباتی بهره می‌برد و هم‌زمان از پاسخ‌گویی درباره ناکامی‌های گذشته خودداری می‌کند.
این سند در وب‌سایت دولت اسرائیل منتشر و با کمک شورای امنیت ملی این کشور تهیه شده است.
نتانیاهو در مقدمه سند مدعی شد که عملیات نظامی اسرائیل در مناطقی از غزه و لبنان تا یمن و ایران، تهدید قریب‌الوقوع نابودی اسرائیل با سلاح هسته‌ای را برطرف کرده و شبکه‌ای را که به گفته او تحت رهبری ایران، اسرائیل را در محاصره قرار داده بود، از هم گسیخته است.
او این دستاوردهای ادعایی را مبنایی برای تغییر اساسی در رویکرد امنیتی اسرائیل دانست؛ رویکردی که در آن، اقدام تهاجمی و حملات پیش‌دستانه بر مهار تهدیدها و اقدامات دفاعی اولویت می‌یابند.
این سند خواستار حمله به تهدیدهای نوظهور و هم‌زمان تقویت بازدارندگی نظامی، توانمندی‌های اطلاعاتی و سامانه‌های هشدار زودهنگام است. همچنین پیشنهاد می‌کند در صورت لزوم، در امتداد مرزهای اسرائیل مناطق حائل ایجاد شود؛ اما محل دقیق این مناطق و سرزمین‌های همسایه‌ای که ممکن است تحت تأثیر آن‌ها قرار گیرند، مشخص نشده است.
ایران و گروه‌های مسلح، از جمله حزب‌الله لبنان و شبه‌نظامیان حوثی در یمن، از مهم‌ترین تهدیدهایی هستند که در این سند بر آن‌ها تأکید شده است. موشک‌های هدایت‌شونده با دقت بالا، پهپادها، حملات سایبری و تلاش‌ها برای منزوی کردن اسرائیل و سلب مشروعیت بین‌المللی از این کشور نیز در شمار تهدیدهای مورد اشاره قرار دارند.
دکترین جدید بر حفظ برتری نظامی اسرائیل، افزایش تولید داخلی تسلیحات برای کاهش وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های پیشرفته، از جمله هوش مصنوعی، رایانش کوانتومی و توانمندی‌های فضایی تأکید می‌کند.
تشویق شهرک‌سازی در مناطقی که نتانیاهو آن‌ها را بخشی از «سرزمین اسرائیل» می‌داند، تقویت وحدت ملی و گسترش ائتلاف‌های منطقه‌ای نیز از دیگر محورهای این سند است.
با وجود تأکید بر حملات پیش‌دستانه و ایجاد مناطق حائل، سند جزئیات عملیاتی مشخصی درباره نحوه مواجهه با ایران یا چگونگی اجرای طرح مناطق حائل ارائه نمی‌دهد.
تأکید سند بر وحدت ملی و گسترش ائتلاف‌های بین‌المللی نیز در حالی است که رهبران اپوزیسیون، دولت نتانیاهو را به تشدید شکاف‌های داخلی و آسیب رساندن به روابط خارجی اسرائیل متهم می‌کنند.
نتانیاهو در جریان ارائه دکترین جدید، نقشه‌هایی را به نمایش گذاشت که تهدیدهای ژئوپلیتیکی و آرایش‌های منطقه‌ای را از نگاه او نشان می‌دادند.
در یکی از این نقشه‌ها که نشان بنیاد فریدریش ابرت آلمان را داشت، ترکیه، عربستان سعودی، مصر و پاکستان با عنوان «ائتلاف الماس سنی» دسته‌بندی شده بودند. در بخش‌های دیگر این ارائه، ایران و گروه‌های هم‌پیمان آن ذیل عنوان «محور مقاومت» قرار گرفتند و گروه‌بندی دیگری نیز اسرائیل و امارات متحده عربی را در بر می‌گرفت.
در این ارائه روشن نشد که آیا نتانیاهو تمام کشورهای نمایش‌داده‌شده در نقشه‌ها را دشمن اسرائیل می‌داند یا خیر. این دسته‌بندی‌ها نیز به‌خودی‌خود به معنای وجود ائتلاف‌های نظامی رسمی میان کشورهای نام‌برده نیستند.
نتانیاهو مدت‌هاست برای تشریح ارزیابی خود از تهدیدهای منطقه‌ای و توانمندی‌های نظامی اسرائیل از نقشه‌ها و ارائه‌های تصویری استفاده می‌کند. منتقدان او می‌گویند این روش به‌صورت گزینشی برای بزرگ‌نمایی خطرها و تقویت تصویر نتانیاهو به‌عنوان رهبری مقتدر در حوزه امنیت به کار گرفته می‌شود.
اپوزیسیون کارنامه امنیتی نتانیاهو را زیر سؤال برد
لاپید گفت دکترین جدید به بیانیه‌هایی کلی محدود مانده و به مسئولیت نتانیاهو در قبال ناکامی‌های امنیتی گذشته اسرائیل نمی‌پردازد.
او از خودداری نتانیاهو از تشکیل یک کمیسیون رسمی تحقیق درباره ناکامی‌های منتهی به حمله اکتبر ۲۰۲۳ انتقاد کرد و همچنین کارنامه او را در زمینه گسترش توافق‌های عادی‌سازی روابط با کشورهای عربی زیر سؤال برد.
لاپید به تناقض‌هایی میان اصول مطرح‌شده در این سند و سیاست‌های دولت نتانیاهو، از جمله معافیت یهودیان حریدی از خدمت نظامی، وخامت روابط بین‌المللی اسرائیل و افزایش شکاف‌ها در جامعه این کشور نیز اشاره کرد.
آیزنکوت نیز گفت این سند بازتاب‌دهنده «خلأ راهبردی» است که به گفته او در دوره نتانیاهو شکل گرفته است. او انتشار سند تنها ۹ روز پیش از انتخابات را تلاشی برای منحرف کردن توجه افکار عمومی از کارنامه دولت دانست.
این فرمانده پیشین ارتش، نتانیاهو را به دستکاری افکار عمومی، دامن زدن به ترس و تلاش برای دور کردن توجه رأی‌دهندگان از آنچه او دروغ‌گویی و نژادپرستی در کارزار انتخاباتی نتانیاهو می‌دانست، متهم کرد.
آیزنکوت همچنین روایت نتانیاهو از دستاوردهای نظامی اسرائیل را زیر سؤال برد و مدعی شد حماس همچنان در غزه نیروی مسلح دارد و حزب‌الله در لبنان در حال بازسازی توانمندی‌های خود است.
او همچنین نتانیاهو را به ناکامی در تحقق اهداف اصلی جنگ متهم کرد.
آیزنکوت وعده داد در صورت تشکیل دولت به رهبری اپوزیسیون، راهبردی رسمی برای امنیت ملی تدوین و حداکثر ظرف ۱۵۰ روز پس از آغاز به کار دولت، تصویب خواهد شد.
این اختلاف‌ها در حالی مطرح می‌شود که نتانیاهو و احزاب اپوزیسیون برای کسب قدرت و تشکیل دولت بعدی اسرائیل رقابت می‌کنند. امنیت ملی، پاسخ‌گویی درباره ناکامی‌های نظامی و جایگاه بین‌المللی اسرائیل از محورهای اصلی کارزار انتخاباتی این کشور به شمار می‌روند.
